Het blinde geloof in pseudo-wetenschappen is des te merkwaardiger omdat in onze hoogtechnologische samenleving wetenschappelijk

KERNACHTIGE UITSPRAKEN - REEKS 6

Het blinde geloof in pseudo-wetenschappen is des te merkwaardiger omdat in onze hoogtechnologische samenleving wetenschappelijke verklaringen tussen oorzaak en gevolg in principe voortdurend voorhanden zijn. Het is alsof veel mensen een tegenwicht nodig hebben en daardoor in sferen van bijgeloof terechtkomen. Het is verbijsterend wat mensen allemaal voor waar aannemen.

Andreas De Leenheer.

Rector Universiteit Gent.

Volgens een steekproef kampt 43 procent van de ondervraagde Belgen met gewichtsproblemen. Overgewicht wordt gemeten aan de hand van de 'Body Mass-index' (BMI: het lichaamsgewicht gedeeld door het kwadraat van de lichaamslengte). 23 procent lijdt aan overgewicht (BMI tussen 25 en 30), 20 procent is echt zwaarlijvig (BMI boven 30). Slechts 24 procent van de ondervraagden is zich bewust van het gevaar van overgewicht op de gezondheid, terwijl 73 procent van oordeel is dat hij of zij gezond eet.

Naar aanleiding van een enquête

en geciteerd door Paul Tobback,

hoogleraar voedingstechnologie KU Leuven.

De cellulaire oorsprong geldt voor alles wat leeft.

Théodore Schwann (1810-1882).

Duits-Belgisch hoogleraar anatomie.

Professor Hans von Winiwarter heeft het aantal chromosomen in de cellen van de vrouw en van de man kunnen tellen [ gedaan in 1912... ] . De vrouw bezit 48 chromosomen en de man 47.

Paul Brien.

Hoogleraar biologie ULB (Brussel),

in 'La Signification biologique de l'Education' (1931).

De opvoeding schept niets. Zij bevordert de mogelijkheden die in de bevruchte eicel besloten liggen.

Paul Brien.

Hoogleraar biologie ULB (Brussel),

in 'La Signification biologique de l'Education' (1931).

Door oefening wordt een orgaan ontwikkeld en wordt het soepeler en krachtiger gemaakt, maar daardoor wordt het erfelijk patrimonium van het organisme niet gewijzigd. Een bokser draagt zijn sterk ontwikkelde bicepsspieren niet over aan zijn kind en dat zal dus ook niet als een bokser geboren worden. Men kent totnogtoe geen enkel geval van het overerven van de resultaten van oefeningen. Nu is opvoeding een oefening. Opvoeding kan leiden tot het ontwikkelen en maximaal bevorderen van de mogelijkheden van de hersenen. Door de opvoeding worden ze krachtiger en meer wendbaar, maar deze wendbaarheid, deze kracht zal niet toegenomen zijn bij de nakomelingen. Die zullen van hun voorouders alleen de mogelijkheid erven om hun kwaliteiten door dezelfde oefening te ontwikkelen.

Paul Brien.

Hoogleraar biologie ULB (Brussel),

in 'La Signification biologique de l'Education' (1931).

De school met gemengd onderwijs biedt ongetwijfeld voordelen, want zowel meisjes als jongens leren elkaar beter kennen, waardoor ze elkaar ook beter leren begrijpen en zich beter kunnen voorbereiden om samen te leven. Maar het is toch ook waar dat de twee geslachten elk een opvoeding moeten krijgen die aangepast is aan hun verschillende mogelijkheden: van een jongen meer en meer een man maken, en van een meisje meer en meer een vrouw. Deze selectieve opvoeding vermindert op geen enkele manier de waarde van de vrouw. De vrouw is verschillend van de man, ze is daarom niet minderwaardig. Ze is anders en haar opdracht is ook verschillend zonder daarom minder belangrijk te zijn, wel integendeel!

Een uniforme opvoeding van de twee geslachten zou volgens mij een fout zijn; ze zou hun respectieve kwaliteiten verdoezelen. De kans bestaat een sociale vergissing te begaan. Laten we de vrouw volgens haar kwaliteiten emanciperen, haar geschiktheden als vrouw zoals het past de man te emanciperen volgens zijn mogelijkheden en zijn noden als man.

Paul Brien.

Hoogleraar biologie ULB (Brussel),

in 'La Signification biologique de l'Education' (1931).

Ik zou nog veeleer heel mijn boek [ bedoeld is 'Over het ontstaan van de soorten door natuurlijke selectie' ] verbranden, dan dat hij [ Alfred Wallace ] of iemand anders zou denken dat ik mij kleingeestig zou aangesteld hebben [ om niet te aanvaarden dat ook Alfred Wallace de selectietheorie had voorgesteld ] .

Charles Darwin (1809-1882).

Engels natuuronderzoeker.

Man en vrouw samen vormen pas een gehele mens.

Immanuel Kant (1724-1804).

Duits wijsgeer.

Onbekend voor de meeste universitaire faculteiten... is de grote massa van recent onderzoek gedaan door opvoedkundigen en cognitieve psychologen en wetenschappers over de manier waarop mensen leren.

Science Magazine, 19 december 2003.

Het huidige tempo waarin dieren uitsterven, ligt door toedoen van de mens wellicht honderd keer hoger dan normaal en is het hoogste ooit in de geschiedenis, natuurrampen buiten beschouwing gelaten.

Phil Rainbow.

Brits hoogleraar dierkunde en museumcurator.

Als je bedreigde diersoorten wil bewaren [ door met het project 'Bevroren Ark' DNA-stalen te bevriezen ], moet je eerder op hun omgeving dan op het DNA focussen. Zelfs als de dieren zouden worden gekloond, hebben ze geen overlevingskans zonder hun habitat. Wij zijn niet tegen het idee van de Bevroren Ark, maar het is niet de beste manier om diersoorten van de ondergang te redden.

Roger Hidgman.

Vrienden van de Aarde.

Iedereen gaat naar de universiteit en toch zijn velen platvloerse materialisten. Terwijl ik altijd had gedacht dat het onderwijs de mensen op een hoger niveau zou tillen.

Ulrich Libbrecht.

Hoogleraar em. sinologie en filosoof KU Leuven.

Veel bezoekers aan de school voor comparatieve filosofie die ik oprichtte, zijn wetenschappers. Ze zijn op zoek naar een completering van hun leven dat ze als hol ervaren.

Ulrich Libbrecht.

Hoogleraar em. sinologie en filosoof KU Leuven.

Een andere manier waarop leerkrachten hun verantwoordelijkheid voor het vastleggen van de inhoud van hun onderwijs uit de weg gaan, is het propageren van de slogan dat het de functie is van de school om 'de leerlingen te leren hoe ze moeten denken – niet wat ze moeten denken'. Deze slogan geeft een valse tweespalt aan, aangezien de twee functies op geen enkele manier elkaar wederzijds uitsluiten. Eigenlijk kan, zoals we hierboven aangetoond hebben [ bedoeld is in het boek ], de overdacht van leerstof als de meer primaire functie van de school beschouwd worden.

Het grootste deel van het denken dat in de school plaatsvindt en dat ook zou moeten doen, is aanvullend bij het proces van het ontvangend leren. Dit wil zeggen dat het dan moet gaan over leerlingen die de leerstofinhoud op een meer actieve, integrerende en kritische manier moeten assimileren. De ontwikkeling van het denken of het probleemoplossend vermogen kan natuurlijk wel op zichzelf beschouwd worden als een doelstelling van het onderwijs, alhoewel dat toch een minder belangrijk leerdoel is dan het leren van leerstof en trouwens ook maar gedeeltelijk te leren is. Onder geen enkel beding is het een gepast vervangingsmiddel voor het ontvangend leren of een geschikt primair middel om de kennis van leerstof over te brengen.

David P. Ausubel (° 1918).

Amerikaans leerpsycholoog,

in 'The Acquisition and Retention of Knowledge'.

Vaardigheden worden meer en meer uitgespeeld tegen (feiten)kennis. Het verwerven van 'vaardigheden' vervangt meer en meer het opdoen van kennis, terwijl vaardigheden alleen te verwerven zijn op basis van kennis. Vaardigheden vragen om inhouden. Informatie wordt meer en meer uitgespeeld tegen kennis. Nog nooit was zoveel informatie beschikbaar, maar de beschikbaarheid blijft leeg, virtueel: het medium is onmisbaar geworden, niet wat je ermee oproept. Het probleem is dat je met informatie (met de omgevallen labyrintische wereldbibliotheek van internet bijvoorbeeld) niets kunt doen als je die informatie niet kunt plaatsen in een context, een referentiekader: als je met andere woorden die informatie niet kritisch kunt duiden. [...] In het verlengde hiervan wil ik nog iets zeggen over de 'leren leren'-ideologie die de pedagogie onveilig maakt: we moeten meer en meer leren hoe aan informatie te geraken, heet het, maar de kennis zelf moeten we minder en minder bezitten. De 'leren leren'-ideologie is die van de markt: in de overdaad van snel verouderde gegevens moeten werknemers het relevante materiaal weten te vinden; informatie heeft slechts actuele waarde. Kennis an sich, eruditie is in die mentaliteit uit den boze, want overbodig en nutteloos.

Luc Devoldere.

Hoofdredacteur 'Ons Erfdeel',

in 'Nova et Vetera'.

Maar toch blijven renners slikken en spuiten. Ze kunnen niet anders, als ze willen blijven meedingen. Je moet er niet aan denken dat je zoon ooit wielrenner wil worden. Dit is geen sport meer, maar een aanslag op de gezondheid.

Francis Coucke.

Endocrinoloog,

in 'De Standaard'.

Wat een schrijver moet doen, is aan de cultuur waartoe hij behoort méér teruggeven dan dat hij ervan ontvangen heeft in zijn opvoeding. Dat is voor mij de norm. Als ik niet zou hebben bijgedragen aan de Spaanse literatuur, zou mijn bestaan of niet-bestaan er helemaal niet toe doen. Het is die bijdrage die telt. Alleen, het is niet aan de auteur zelf om dit uit te maken. Dat doet het nageslacht.

Juan Goytisolo.

Spaanse auteur.

Karakter is belangrijker dan intellect.

Ralph Waldo Emerson (1803-1882).

Amerikaans wijsgeer.

Het geluk [bij het wetenschappelijk onderzoek] bevoordeelt alleen de goed voorbereide geesten.

Louis Pasteur (1822-1895).

Frans bacterioloog.

In de natuurwetenschappen kan de waarheid niet verdoken blijven, ik beroep mij dus op de tijd.

Carolus Linnaeus (1707-1778).

Zweeds natuuronderzoeker.

Als men vandaag de dag over wetenschappelijke navorsing hoort spreken, dan krijgt men negen van de tien keer een pleidooi te horen over de noodzaak om het wetenschappelijk onderzoek in dienst te stellen van de industrie en de economie. Dat wij inderdaad op de natuurwetenschappen een beroep dienen te doen om ons economisch bedrijf weer op gang te brengen, zal niemand loochenen. [...] Maar dit eenzijdig beklemtonen van de dienende functie van de wetenschap ten overstaan van de economie heeft het grote nadeel een ander aspect van het wetenschappelijk onderzoek in de schaduw te laten. Naar hun diepere wezen en hun oorspronkelijke inspiratie hebben de natuurwetenschappen een ander doel dan het bevorderen van het productieproces. Wat zij op de eerste plaats beogen is ons een inzicht te verschaffen in de diepere structuur van de werkelijkheid om daaruit wijsheid te puren voor de ordening van ons leven. Anders uitgedrukt: zij willen een bijdrage leveren tot het begrijpen van onszelf en van de wereld waarvan wij deel uitmaken.

Max Wildiers (1904-1996) in 1979.

Kapucijn, theoloog en cultuurfilosoof.

Mijn definitie van intelligentie is nu: 'een biopsychologisch potentieel om informatie te verwerken, dat in werking kan worden gesteld in een culturele situatie om problemen op te lossen of producten te scheppen die van waarde zijn in een cultuur'.

Howard Gardner.

Neuropsycholoog,

in 'Soorten intelligentie'

(Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, 2002).

Intelligentie is wat de test meet.

Edwin G. Boring (1886-1968).

Hoogleraar psychologie.

Net zoals de meeste gewone kinderen met gemak op vroege leeftijd een taal leren, zijn de meeste kinderen gedisponeerd om de wereld der natuur te verkennen. De populariteit van dinosaurussen onder vijfjarigen is geen toeval! Er zijn echter bepaalde kinderen die onmiskenbaar een uitgesproken belangstelling voor de wereld der natuur vertonen, plus bijzondere capaciteiten om vele onderscheiden te identificeren en te gebruiken. Biografieën van biologen maken meestal melding van een vroege fascinatie voor planten en dieren en een enthousiasme om ze te identificeren, te classificeren en ermee om te gaan; Darwin, Gould en Wilson zijn slechts de bekendste leden van deze cohorte. Het is interessant dat deze patronen zich niet voordoen in de levens van natuurkundigen die, als kind, vaker de zichtbare manifestaties onderzoeken van onzichtbare krachten (zoals de zwaartekracht en elektriciteit) of spelen met wiskundige of mechanische systemen. En daarmee vergelijkbaar, houden sociale wetenschappers zich in hun jeugd meer bezig met verbale activiteiten, lezen ze non-fictie of zoeken contact met andere mensen.

Howard Gardner.

Neuropsycholoog,

in 'Soorten intelligentie'

(Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, 2002).

Als psycholoog met respect voor het gezonde verstand, onderstreep ik het belang van de mentale processen die optreden tijdens de opname en transformatie van kennis. Maar vanuit het standpunt van de leraar en de leerlingen zijn de fysieke processen die in het hoofd of het brein optreden verre van helder en, strikt gesproken, zijn ze irrelevant voor hun pedagogische taken. Wanneer het daarentegen op inzicht aankomt, ligt de nadruk juist op demonstraties daarvan die kunnen worden waargenomen, bekritiseerd en verbeterd. We zijn niet geïnteresseerd in het raffinement van het mentale proces als dit niet geactiveerd kan worden wanneer men het nodig heeft. En terwijl het niet waarschijnlijk is dat er prestaties van hoge kwaliteit worden geleverd zonder dat er sprake is van de juiste complexe mentale processen, kunnen dergelijke demonstraties voortkomen uit een variëteit aan cognitieve systemen die verder reiken dan situaties en individuen.

Dus wanneer het gaat om het meten van het inzicht van een leerling in de evolutie [ van de organismen ], kijkt een slimme onderwijskundige verder dan diens beheersing van woordenboekdefinities of diens vermogen voorbeelden uit zijn boek op te lepelen. Een leerling past zijn inzicht toe of 'demonstreert' het wanneer hij een scala aan soorten die in verschillende ecologische plekken zijn gevonden, kan onderzoeken en kan speculeren over de oorzaken van hun speciale kenmerken, of wanneer hij de overeenkomsten en verschillen tussen de malthusiaanse, darwinistische en sociaal-darwinistische versies van de 'survival of the fittest' kan beschrijven.

Howard Gardner.

Neuropsycholoog,

in 'Soorten intelligentie'

(Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, 2002).

Dankzij honderden onderzoeken van cognitief georiënteerde psychologen in de afgelopen decennia, weten we nu een feit over inzicht: de meeste leerlingen op de meeste scholen – velen van de beste leerlingen op de beste scholen zelfs – kunnen geen waarneembaar inzicht in belangrijke ideeën laten zien. De meest dramatische resultaten kwamen aan het licht op het gebied van de natuurkunde. Leerlingen die de hoogste cijfers halen op de middelbare school en op de universiteit, kunnen niet alleen de kennis die ze verondersteld worden te beheersen niet toepassen, maar, zelfs nog erger, ze neigen naar antwoorden op de manier van kleine kinderen – op een manier die de kwalificatie 'ongeschoold' verdient. In dergelijk onderzoek worden de leerlingen buiten de context van school gevraagd om de krachten te verklaren die worden uitgeoefend op een munt die wordt opgegooid, naar de redenen voor temperatuurverschillen in zomer en winter, of om het traject van een bolletje dat door een buis wordt geschoten te beredeneren. Het is verrassend dat leerlingen terugvallen op dezelfde antwoorden die kinderen geven die nog nooit van natuurkunde hebben gehoord.

Kwamen deze problemen maar alleen voor bij natuurkunde! De misvattingen van studenten komen in alle wetenschappen veelvuldig voor. Wat de evolutie [ van de organismen ] betreft neigen studenten bijvoorbeeld bijna onontkoombaar naar een teleologische visie en het standpunt van volmaakbaarheid. Dus hoewel de evolutie bestaat uit willekeurige mutaties die geen vastgesteld scenario volgen, beschrijven de meeste studenten de evolutie alsof deze wordt gestuurd door een onzichtbare hand en iedere nieuwe soort in enig opzicht perfecter is dan de voorgaande, en het hoogtepunt van de evolutie wonderbaarlijk samenvalt met onze soort in onze tijd. Dergelijke misvattingen duiken op in natuurkunde, biologie, geologie, astronomie en andere wetenschappen.

Howard Gardner.

Neuropsycholoog,

in 'Soorten intelligentie'

(Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, 2002).

Toch kan een op de 'Meervoudige Intelligentie-theorie' gebaseerde methode van groot nut zijn. Ten eerste worden er essentiële vragen gesteld: Waarom bepaalde onderwerpen onderwijzen? Wat zullen leerlingen opnemen? Veel van wat er onderwezen wordt beklijft door gewoonte; het is zinvol minder onderwerpen te leren en ze diepgaander te behandelen. De benadering maakt het ook mogelijk om leerstof te relateren aan een paar centrale onderwerpen – zoals de evolutie bij biologie, de holocaust bij geschiedenis, energie bij natuurkunde of het karakter in de literatuur – en onderwerpen links te laten liggen die niet logisch in verband gebracht kunnen worden met krachtige thema's.

Howard Gardner, neuropsycholoog,

in 'Soorten intelligentie. Meervoudige intelligenties voor de 21^ste eeuw'

(Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, 2002).

An apple every day, keep the doctor away.

Elke dag een appel eten, zal de dokter in zijn rijkdom weten.

Two apples a day, keep the infarctus away.

Elke dag twee appels eten, daarmee kan het infarct zich niet meten.

Mange un pomme en te couchant, tu fais du docteur un mendiant.

Voor het slapen één appel maar, maakt de dokter tot bedelaar.

Een appel en een brood, maken de wangen rood.

Het vraagt meer calorieën om een appel te eten dan dat het stuk fruit bezat als je ermee begon.

100 gram appel bevat ongeveer 5,7 milligram vitamine C. Uit proeven blijkt echter dat het oxidatief effect, d.w.z. de bescherming tegen vrije radicalen, van 100 gram appel overeenkomt met ongeveer 1.500 milligram vitamine C. Het oxidatief effect van appel is dus vele malen groter dan dat van een vergelijkbare hoeveelheid vitamine C. Waarom zou men nog vitamine C willen innemen als het effect van een simpel stuk fruit zoveel sterker is?

Marina Goris.

Hoogleraar kinesiologie KU Leuven,

in 'Gezondheidsbrief van de Universitaire Ziekenhuizen KU Leuven'.

De Deense overheid kantte zich recent tegen het zogenaamd 'verrijken' van een aantal voedingsmiddelen met vitaminen. Ook in ons land zijn de eerste waarschuwende signalen tegen een te grote opname van vitaminen gelanceerd. Tekorten aan vitaminen zijn immers erg zeldzaam bij mensen die gezond eten. Een teveel aan vitaminen kan bovendien tot behoorlijk vervelende ongemakken leiden, zoals diarree, misselijkheid, vermoeidheid, botpijn, leverbeschadiging, gevoelsstoornissen en tanderosie en kan soms fataal zijn. Gelijkaardige vragen kunnen gesteld worden over de mineralen.

Marina Goris.

Hoogleraar kinesiologie KU Leuven,

in 'Gezondheidsbrief van de Universitaire Ziekenhuizen KU Leuven'.

De menselijke soort is deze eeuw sterk in omvang toegenomen. Momenteel vertegenwoordigt ze een grotere biomassa dan om het even welke diersoort, nl. 100 miljoen ton droog gewicht. Er zijn in 1990 ca. 5,2 miljard mensen. Dit is veel. [ In 2004 ongeveer 6,4 miljard mensen, d.i. 123 miljoen ton droge massa. ] [...] Een verdere toename is onvermijdelijk omdat een groot deel van deze bevolking uit jonge mensen bestaat (in sommige landen is 50 % van de bevolking jonger dan 15 jaar). [...] Voor het voeden van de wereldbevolking in 2000 op het peil van de ontwikkelde landen nu, dient de voedselproductie in de wereld over de periode 1980-2000 met 75 % te stijgen.

Aviel Verbruggen.

Hoogleraar milieueconomie, universiteit Antwerpen,

in 'Het geluk voorbij' (1991).

Nu bedraagt de concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer ongeveer 375 ppm [ parts per million, overeenkomend met 0,0375 volume-procent ]. Jaarlijks stoten we zeven miljard ton van het gas uit. Als we zo doorgaan, met een groeiende wereldbevolking en een stijgende energieconsumptie, stoten we in het jaar 2054 veertien miljard ton uit; het dubbele van nu. Om die verdubbeling tegen te gaan, moet dus een uitstoot van zeven miljard ton koolstofdioxide per jaar voorkomen worden. En dat is mogelijk met de technologieën waarover we vandaag beschikken.

Kim De Rijck.

Wetenschapsjournaliste, in 'De Standaard' (13.08.2004).

Lange mannen worden in verband gebracht met een hoger niveau van mannelijke hormonen, testosteron, en een dominantere persoonlijkheid. In de geschiedenis van de Verenigde Staten zijn er maar drie presidenten geweest die kleiner waren dan het nationale gemiddelde en sommigen, zoals Abraham Lincoln, torenden boven hun tijdgenoten uit. Dezelfde associatie is terug te vinden op Wall Street waar elke centimeter in lengte boven de norm een extra zeshonderd dollar in maandsalaris scheelt. Zelfs aan universiteiten, waar het personeel aangesteld zou moeten worden op basis van het feit dat ze op academisch niveau boven anderen uitstijgen, zien we dat wetenschappelijk medewerkers 3 centimeter langer zijn dan het nationale gemiddelde, universitaire hoofddocenten 3,81 centimeter, en hoogleraren zijn zelfs 4,93 centimeter langer dan de gemiddelde persoon voor hun leeftijd en geslacht.

Peter Collett.

Engels psycholoog,

in 'De verborgen boodschap' (Bruna Uitgevers, 2003).

De pasgeborene van vandaag is de pasgeborene van 30.000 tot 40.000 jaar geleden, toen hij geboren werd in een veilige grot in de tijd van de holenmens. De mens is niet veranderd. De gemeenschap verandert hem oppervlakkig, niet in de diepte.

Pierre-Paul Grassé (1895-1985).

Frans zoöloog.

Terwijl dieren zich aanpassen aan de wereld om te overleven, veranderen mensen de wereld teneinde méér te zijn.

Paulo Freire (1921-1979).

Braziliaans pedagoog.

Voorheen was school belangrijk, het gold als een belangrijke opstap naar een vervolgopleiding en maatschappelijke carrière. Nu doet de televisie je [...] geloven dat kennis en enige culturele bagage je niets opleveren, en de domste opdrachten uitvoeren wel.

Pierre Mérot (° 1959).

Frans auteur.

Speelse verbeelding hoort naast geduldig en systematisch experiment; samen maken ze de natuurfilosoof [ oudere naam voor een wetenschapsbeoefenaar ] tot een veroveraar, tot meer dan een toeschouwer, tot de werkbij die omvormt wat ze verzamelt.

Denis Diderot (1713-1784).

Frans schrijver,

in 'De l'interprétation de la nature' (1753).

De vrouw is niet vrouw in slechts een deel van haar lichaam, maar in haar geheel.

Pierre Roussel (1742-1802).

Franse arts en filosoof,

in 'Fysiek en moreel systeem van de vrouw,

of filosofisch overzicht van de lichaamsgesteldheid,

de aard van de organen, de gemoedsgesteldheid,

de redelijke gewoonten en de functies eigen aan haar sekse' (1755).

De zin van het bestaan is de instandhouding van de soort, zei de vroedvrouw.

Denk aleer jij doende zijt, en doende denk dan nog.

Guido Gezelle (1830-1899).

Vlaams priester-dichter.

Gemiddeld zijn er per dag twaalf pasgeborenen die aan de verkeerde ouders gegeven worden.

Elke persoon heeft een unieke tongafdruk.

Om de darm goed te ledigen, moet je hem goed vullen.

Ons voedsel moet voldoende vezels bevatten; dit is het geval als de stoelgang blijft drijven in de toiletpot.

Etienne Joosten.

Hoogleraar interne geneeskunde K.U. Leuven.

Het gevoel van geïmponeerde verwondering dat de natuurwetenschap ons kan geven, is een van de opperste ervaringen waartoe de menselijk geest in staat is. Het is een diepgaande esthetische emotie die op één lijn staat met het mooiste dat muziek en poëzie kunnen verschaffen.

Richard Dawkins (° 1941).

Brits zoöloog.

Menige dag heb ik mijn werktijd doorgebracht met wetenschappers en de avond met mijn literaire collega's. Ik bedoel dat letterlijk. Ik heb natuurlijk intieme vrienden onder zowel schrijvers als wetenschappers gehad. En door met beide groepen om te gaan, en meer nog, denk ik, door heen en weer te gaan tussen beide groepen, kreeg ik te maken met het probleem dat ik voor mezelf 'de twee culturen' heb gedoopt. [...] Tussen deze beide groepen – de wetenschappers en de literaire intellectuelen – is weinig communicatie, in plaats van collegialiteit meer iets van vijandigheid.

Charles Percy Snow (1905-1980).

Schrijver en natuurkundige,

in 'De twee culturen en de wetenschappelijke revolutie'.

De ware mannen van de daad, degenen die de wereld veranderen, zijn in onze tijd niet de politici en staatslieden, maar de natuurwetenschappers. Helaas kan de poëzie hen niet bezingen, omdat hun daden te maken hebben met dingen, niet met mensen, en dus geen stem hebben. Als ik in gezelschap van wetenschapslieden verkeer, voel ik me als een sjofele onderpastoor die per ongeluk in een salon vol hertogen verzeild is geraakt.

Wystan Hugh Auden (1907-1973).

Amerikaans dichter.

Insecten worden beschouwd als onbenullige, vervelende en schadelijke ziekteverwekkers. Maar men vergeet dat ze ook de hoogst ontwikkelde invertebraten zijn. Een goed begrip van op insecten gebaseerde modelsystemen leert daarom ook veel over het functioneren van hogere dieren, inclusief de mens.

Roger Huybrechts.

Hoogleraar dierenfysiologie KU Leuven.

[ Over de mieren en hun nest ] Hunne wonderbare nesten; hunne gebouwen die in verhouding tot hunne grootte hooger zijn dan die van de mensch; hunne geplaveide wegen en overwelfde gaanderijen boven den grond; hunne ruime zalen en korenschuren; hunne korenakkers; de wijze waarop zij hun graan inoogsten en mouten; hunne beredeneerde doenwijze bij het verzorgen van hunne eieren en larven en bij het bouwen van bijzondere nesten tot het kweeken der bladluizen [...] eindelijk hunne dapperheid, hun moed, hunne voortreffelijke geestesvermogens – dat alles is de natuurlijke vrucht van het wederkeerig hulpbetoon dat zij in al de tijdperken van hun druk en bedrijvig leven toepassen.

Pjotr Kropotkin (1842-1921).

Russische geograaf en anarchist,

in 'Wederkeerig dienstbetoon. Een factor der evolutie' (1904).

Dat onze zonen bleek en mager zijn, dat ze een smalle en misvormde borstkas hebben, dat hun zenuwstelsel al te vroeg vermoeid en gedeprimeerd is... wat doet het ertoe, als ze maar het door de routine vastgestelde aantal Griekse en Latijnse verzen tot zich hebben genomen.

Emile Spehl.

Hoogleraar ULB in 1907.

Zonder twijfel zou het publiek de biologie en in het bijzonder de principes van de erfelijkheid en het DNA beter moeten begrijpen. Er is zoveel onwetendheid bij het publiek en daarvan maken sommige actiegroepen misbruik om angst te zaaien, voor genetisch gewijzigde gewassen bijvoorbeeld. De afwijzing daarvan is alleen gestoeld op emotionele en subjectieve gronden, niet op objectieve feitenkennis.

Jean-Jacques Cassiman.

Hoogleraar genetica KU Leuven.

Ik schrijf zeer moeilijk en iedere bladzijde staat vol krabbels en verbeteringen. Als de definitieve redactie van mijn boek getypt is, vind en verbeter ik gewoonlijk nog een paar honderd wendingen of woorden, die beter of juister konden zijn. Men moet juist weten wat men moet zeggen, maar men moet ook juist weten hoe men het moet zeggen. Van twee nuances is er maar éne de juiste, en als ze alle twee juist zijn, is er maar éne de mooiste. Die moet men kiezen. Gewoonlijk is het de kortste.

Willem Elsschot (1882-1960).

Vlaams auteur over het schrijven van goede teksten (1942).

Nu, dat er nog altijd zoveel mensen roken, is één ding. Het is bijzonder erg, maar wat mij veel meer zorgen baart, is dat de voeding van onze jeugd dramatisch aan het verslechteren is. We eten absoluut niet veiliger en gezonder dan ooit. Heel wat tieners eten elke dag junkfood en zitten, net zoals in Amerika, de hele avond met chips en cola voor de televisie. Daar moeten we echt dringend iets aan doen. Obesitas wordt een groot probleem. [...] Obesitas wordt een groter probleem dan aids.

Hugo Vanermen.

Hartchirurg,

in 'Knack'.

De groei van de wereldbevolking komt tot 2050 voor 96 procent voor rekening van de ontwikkelingslanden. In 1950 telde de wereld nog maar 2,5 miljard mensen. Anno 2004 telt de wereld naar schatting 6,4 miljard mensen. Daar komen er de komende 45 jaar nog eens 2,5 miljard bij, zodat het totale aantal ongeveer 8,9 miljard zal zijn. Zo zal de bevolking in de vijftig minst ontwikkelde landen tot 2050 naar verwachting toenemen tot 1,7 miljard. Dat is een groei van 228 procent.

Rapport van het Bevolkingsfonds

van de Verenigde Naties.

Eindelijk is er een glimp van licht doorgebroken en ik ben er bijna van overtuigd dat soorten (het is als het bekennen van een moord) niet onveranderlijk zijn. De Hemel behoede me voor de onzin van Lamarck over 'een tendens tot vooruitgang' of over 'adaptaties die voortspruiten uit de langzaam werkende wil van organismen', enz. – maar de fundamentele conclusies waar ik toe kom, verschillen niet sterk van de zijne – hoewel de mechanismen van verandering totaal verschillen. Ik geloof dat ik de simpele manier heb ontdekt (wat een verwaandheid!) waardoor soorten verfijnd raken aangepast aan allerlei omstandigheden.

Charles Darwin (1809-1882).

Brits bioloog,

in een brief aan Joseph Dalton Hooker (in 1844).

Maar reflectie en onderzoek behoren ons ervan te overtuigen dat veel waarvan wij dachten dat het vooral onze inzichten waren, eigenlijk aan onze voorgangers is te danken, en dat hun dwalingen niet van koppige buitenissigheid of krankzinnige wartaal getuigden, maar gewoon hypothesen waren, als zodanig te rechtvaardigen in de tijd toen men ze opperde, maar die bij ruimere ervaring ontoereikend zijn gebleken. Enkel door een toetsing achteraf van hypothesen en de verwerping van wat onjuist is, wordt de waarheid uiteindelijk aan het licht gebracht. Wat wij waarheid noemen, is immers slechts de hypothese die het beste blijkt te werken. Daarom doen we, wanneer we de meningen en gebruiken van onbeschaafdere tijdperken beoordelen, er verstandig aan met welwillendheid hun dwalingen als onvermijdelijke vergissingen in de zoektocht naar de waarheid te beschouwen en tegenover hen de toegeeflijkheid te betrachten die wij wellicht ook zelf nodig zullen hebben: cum excusatione itaque veteres audiendi sunt.

James George Frazer (1854-1941).

Brits antropoloog.

Wat is onkruid? Een plant waarvan de verdiensten nog niet zijn ontdekt.

Ralph Waldo Emerson (1803-1882).

Amerikaans wijsgeer.

Hij lijdt aan diabetes en spreekt over zijn ziekte, alsof hij eigenaar is van een suikerplantage.

Fritz Francken (1893-1969).

Vlaams schrijver, pseudoniem van Frederik Clijmans.

Drinken zonder dorst en vrijen in alle seizoenen is alles wat ons van de overige dieren onderscheidt.

Pierre Augustin de Beaumarchais (1732-1799).

Frans schrijver.

Wilde dieren doden nooit voor de sport. De mens is de enige.

James Anthony Froude (1818-1894).

Brits historicus.

Wreedheid jegens dieren is een van de meest kenmerkende zonden van een gemeen en onedel volk.

Alexander von Humboldt (1769-1859).

Duits natuuronderzoeker.

We zijn zoogdieren die last hebben van overontwikkelde hersenen. Die hebben ons immers met een zelfbewustzijn opgezadeld. Omdat we zo uniek zijn, zouden we kunnen denken dat ons leven wel eens een bijzondere bedoeling zou kunnen hebben. Een brilslang denkt daar nooit over na. Ze volgt gewoon haar instinct. Het enige doel dat ik kan zien, is dat we gezond en lang willen leven zodat we onze genen kunnen doorgeven aan het nageslacht.

Peter Terrin (° 1968).

Vlaams schrijver.

De eigenlijke verdienste van een Copernicus of een Darwin was niet de ontdekking van een ware theorie, maar van een vruchtbaar nieuw aspect.