Site logo

Vereniging voor het onderwijs in de biologie, de milieuleer en de gezondheidseducatie-vzw Contact

Stacks Image 85

 

 

VARIA

 

- Aantonen dat suiker de elementen C,H en O bevat
- Aantonen van sulfiet in vleeswaren

- Aantonen van fosfaten in waspoeders
- Aquariumwater afkoelen
- Tijdelijke dia's
- Waarvoor dienen eigenlijk dialyseerslangen?
- Wat zijn 'yoghurtbloempjes'?
- Een koelkast is een nuttig laboratoriumtoestel
- Broed- en/of droogstoof?
- Dissectiebakken
- Verdelen van chemicaliën
- Natuurlijke historiën
 

 

 


 

 

AANTONEN VAN DE ELEMENTEN C, H EN O IN SUIKERS

Leerlingen moeten wel weten dat water uit elementen H en O bestaat.
Doe in een kleine maatbeker 20 ml poedersuiker (gewone kristalsuiker werkt NIET). Giet hierbij 10-15 ml geconcentreerd zwavelzuur (sterk geconcentreerd, dus je hebt die visceuze vloeistof nodig). Roer eventjes met een glazen staaf, en zet dan een grote maatbeker omgekeerd over de kleine maatbeker.
Er grijpt een onstuimige reactie plaats, waar water door zwavelzuur aan suikers worden onttrokken, waardoor enkel koolstof overblijft (de massa stijgt snel en vormt een zwarte 'worst'). Dit is een exotherme reactie, het verdampende waterdamp zorgt ervoor dat de zwarte massa "rijst". Tegen de wanden van de grote maatbeker slaat waterdamp neer.
Na de reactie heb je een zwarte massa, koolstof, over in de kleine maatbeker, en tegen de wanden is H2O aangedampt, waarmee je de aanwezigheid van C,H,O in suikers hebt aangetoond.

—> Top


 

AANTONEN VAN "SULFIET" IN VLEESWAREN

Bestaat er een eenvoudige proef voor het aantonen van NaHSO3 in vleeswaren?

Het gebruik van sulfiet in vleeswaren is wettelijk verboden. Toch wordt deze stof nog geregeld aan gehakt toegevoegd om de rode kleur van het vlees te behouden.
Vers vlees dankt zijn rode kleur aan myoglobine (waarin Fe2+). Blijft het vlees een tijd aan de lucht blootgesteld dan treedt er een oxidatie op, waarbij Fe2+ wordt omgezet in Fe3+. Dit gaat gepaard met een bruinkleuring van het vlees. Voegt men een sterke reductor (zoals NaHSO3) toe aan het vlees, dan wordt deze oxidatie tegengegaan en blijft het vlees mooi rood.

Voor het opsporen van sulfiet bestaan er diverse methodes ; geven we er een tweetal :

methode 1 :

1. Breng een koffielepel gehakt in een wit porseleinen schaaltje.
2. Voeg 10 druppels van een 0,2 % malachietgroenoplossing toe.
3. Meng met een spatel het vlees en het reagens zeer goed dooreen.
4. Neem na enkele minuten de kleur waar.

In aanwezigheid van sulfiet wordt malachietgroen ontkleurd en het vlees behoudt zijn rode kleur. Vlees dat niet behandeld is met sulfiet wordt blauwgroen

methode 2 :

1. Maak een verse oplossing van KIO3 + 1 g oplosbaar zetmeel + 100 ml gedestilleerd water = reagens
2. Doe 10 g gehakt in een erlenmeyer van 100 ml
3. Voeg 5 ml H3PO4 (1 vol. fosforzuur + 3 vol. water) toe en schud krachtig.
4. Drenk een reepje filtreerpapier in het reagens en bevestig het aan een kurk, waarmee de erlenmeyer wordt afgesloten. (Het filtreerpapier mag noch de erlenmeyer, noch de vleessuspensie raken).
5. Blauwkleuring van het filtreerpapier verraadt de aanwezigheid van sulfiet. Indien de blauwkleuring zeer vlug optreedt en nadien terug verdwijnt, wijst dit op een hoge concentratie.
6. Indien geen verkleuring optreedt, de erlenmeyer gedurende 10 min. verwarmen op kokend warmwaterbad. Is de reactie dan nog negatief, dan mag men besluiten dat het gehakt geen sulfiet bevat.

—> Top


 

AANTONEN VAN FOSFATEN IN WASPOEDERS

Hoe kan onderzocht worden of er al dan niet fosfaten aanwezig zijn in een "biologisch afbreekbaar waspoeder, gegarandeerd zonder fosfaten"?

De fosfaten die het meest aan waspoeders worden toegevoegd zijn polyfosfaten. Door complexvorming met calciumionen werken ze als ontharders ; verder bevorderen ze het bevochtigen der weefsels, de biologische afbraak en stabiliseren ze de pH.

Fosfaten geven in zuur midden een geel neerslag door reactie met ammoniummolybdaat.

Praktisch kan men als volgt te werk gaan : men neemt 5 ml van een oplossing van waspoeder en zuurt aan met wat waterstofnitraat (tot pH 2) ; vervolgens voegt men 5 ml van een 1 % oplossing van ammoniumnitraat toe. Goed roeren en tenslotte een overmaat van een 10 % oplossing van ammoniummolybdaat toevoegen en verwarmen. In aanwezigheid van fosfaten bekomt men een geel neerslag van ammoniumfosfomolybdaat : (NH4)3PO4.12 MoO3. (De reactie gaat niet op voor metafosfaten!)

—> Top


 

AFKOELING VAN AQUARIUMWATER

Om het water van een zee- of zoetwateraquarium dat in een te warme klas staat af te koelen, kun je gebruik maken van koelelementen bestemd voor koelboxen. Het volstaat deze afwisselend in het water en in het diepvriesvak van de koelkast te plaatsen.

—> Top


 

TIJDELIJKE DIA'S

De vleugels van een bij tussen de glaasjes van een dia stoppen en in het raampje klemmen. Projectie geeft een prachtig beeld. Dezelfde methode kan ook gebruikt worden om bv. vruchtjes van de berk of een volledig insekt te observeren.

—> Top


 

WAARVOOR DIENEN DIALYSEERSLANGEN ?

Dialyseerslangen worden gebruikt voor het afscheiden van zouten uit colloïdale oplossingen, bv. het verwijderen van zouten uit de albumine van het wit van ei.

—> Top


 

WAT ZIJN "YOGHURTBLOEMPJES"?

Wat zijn in biologisch opzicht de zgn. yoghurtbloempjes? Welk is hun juiste biochemische werking op de bestanddelen van melk?

De "yoghurtbloempjes" zijn witte, bloemkoolachtige stukjes, die een lactosegist bevatten + een melzuurbacterie Lactobacillus caucasicus Beyerinck. Soms vindt men in de literatuur andere micro-organismen ; deze moeten echter als verontreiniging worden gezien.

De melkzuurbacteriën zet de melksuiker om in melkzuur, waardoor de melk stremt. Dit gebeurt bij kamertemperatuur. Na afkoelen in de koelkast treedt het typisch aroma van yoghurt op.

In de melkerijen dikt men de melk eerst in tot de helft van haar volume, waarna men ze ent met een "starter", die 2 - 3 % melkzuur bevat + bacteriestammen (Bacillus bulgaricus, Bacillus acidophilus en Bacillus bifidus), respectievelijk afkomstig uit de verteringsgang van de koe, de volwassene en het kind.

—> Top


 

EEN KOELKAST IS EEN NUTTIG LABORATORIUMTOESTEL

Een koelkast is heel nuttig in het labo : heel wat organismen hebben er betere levenskansen dan in het woestijnklimaat van het klaslokaal : regenwormen, slakken, watervlooien, enz. Van bacteriën en schimmelculturen kan de ontwikkeling worden vertraagd. Ook bakkersgist is lang te bewaren.

—> Top


 

BROED- EN/OF DROOGSTOOF?

Welke technische eisen moet men stellen bij de aankoop van een broed- en/of droogstoof voor de lessen biologie in het S.O.?

Ideaal is een "combistoof", d.w.z. een stoof die terzelfdertijd als broedstoof (37 °C kweek van bacteriën, 39 °C uitbroeden van kippeneieren) en als droogstoof (110 °C drogen van plantenmateriaal, 150 °C droog steriliseren van glaswerk) kan gebruikt worden. Een inwendig volume van 30 tot 40 liter is voldoende. Nauwkeurige regeling tot op 1/10e °C is voor het middelbaar een overbodige luxe. Een doorschijnende deur of dubbele deuren zijn soms praktisch, maar niet absoluut noodzakelijk.

—> Top


 

DISSECTIEBAKKEN

De bodem van dissectiebakken is belegd met een relatief zachte materie waarin je spelden kan prikken. Na een tijd komen er echter stukjes los. Op welke manier kan ik deze onderlaag vernieuwen?

De vermelde onderlaag bestaat uit paraffine, waaruit gemakkelijk brokjes loskomen. Vooral bij lagere temperaturen is de paraffine zeer bros.

Een goede onderlaag voor een dissectiebak bekomt men op volgende manier : een dunne laag paraffine wordt uitgegoten in de dissectiebak. Vóór de stolling wordt hierin een op maat gesneden kurkplaat gedrukt ( ca. 5 mm dik). Na hechting van de kurkplaat giet men hierover een tweede laag paraffine. Het paraffineren van de bovenlaag van de kurk zet de plaat veel vaster en zal het reinigen vergemakkelijken.

—> Top


 

VERDELEN VAN CHEMICALIËN

Vele films worden verkocht in plastic doosjes. Deze kunnen bij de verdeling van chemicaliën voor leerlingenproeven zeer nuttige diensten bewijzen. Een bezoekje aan de fotograaf kan een behoorlijke oogst opleveren.

—> Top


 

NATUURLIJKE HISTORIËN

De biologische kennis die we nu aan onze leerlingen overbrengen is in de loop der eeuwen gegroeid. Soms kan het interessant zijn om tijdens onze lessen de hedendaagse opvattingen historisch te omkaderen (als er tijd overblijft). Voor informatie hieromtrent kan je terecht in "Natuurlijke historiën - geschiedenis van de biologie van Aristoteles tot Darwin" door Frank Zeiss (ISBN 90 5352 232 8 - paperback 272 blz. - Uitgeverij Boom, Prinsengracht 747/751, 1017 JX Amsterdam - 020/622 61 07)

—> Top