Hoe giftig is de giftigste pijlgifkikker?
De juiste
Nederlandse naam is gifkikker. De Engelse naam is echter arrow poison frog en daardoor is
bij ons ook pijlgifkikker ingeburgerd geraakt.
Ik heb
navraag gedaan bij de verzorgers van de amfibie‘n in de Antwerpse zoo en zij
verklaren unaniem dat Phyllobates terribilis het giftigste kikkertje is. Wegens de kleur had men dat kikkertje uit het Columbiaanse regenwoud graag de Nederlandse naam gouden
gifkikker gegeven, maar die naam was al toegekend aan Dendrobates auratus. Wij gebruiken dus de
wetenschappelijke naam Phyllobates terribilis.
Terloops:
we schrijven Ôwetenschappelijke naamÕ en niet ÔLatijnse naamÕ, een veelgemaakte
fout! Phyllobates is immers afgeleid van de Griekse
namen voor blad (phyllon) en kikker (batrachos). Het Griekse ÔdendroÕ
van Dendrobates betekent dan weer ÔboomÕ.
Wat maakt Phyllobates terribilis zo
ÔterrribelÕ? Zijn gifklieren geven batrachotoxine, een stero•d-alkalo•de,
af dat op botuline na de giftigste stof is die
bestaat. Het gif is sterker dan de toxinen van kogelvissen en steenvissen. 0,2 mg van het gif is voldoende om een mens te
doden. Theoretisch kan het gif van 1 kikkertje ± 50 mensen doden.
Laboproeven hebben
uitgewezen dat bij onderhuidse inspuiting van batrachotoxine bij muizen 50 % van de proefdieren stierven met een dosis van 0,002 mg.kg–1 muis. We duiden die letale dosis
aan met: LD50 = 0,002 mg.kg–1 muis. Voor de andere soorten gifkikkers is die letale dosis ± 0,2 mg.kg–1 muis, dus gemiddeld 100 x minder
giftig. Daarenboven bedraagt de hoeveelheid gif per kikker ± 0,24 µg, terwijl die waarde kan oplopen tot 500 µg bij Phyllobates terribilis.
Als
indianen hun pijlpuntjes willen giftig maken, dan prikken ze een gifkikker op
een stokje en houden die boven een vuurtje om het gif te laten afdruipen. Bij Phyllobates terribilis is
dat niet nodig. Die wordt als een kostbaar kleinood levend bewaard in een stuk
holle bamboestengel. Als men een pijlpunt wil ÔpreparerenÕ wrijft men die
lichtjes over de rughuid van het kikkertje, dat daarna weer voorzichtig in de
bamboestok wordt opgesloten.
De indianen
moeten opletten dat ze met hun vingers niet in de ogen wrijven of aan hun mond
komen. Een gave huid laat het gif niet door. In de Antwerpse zoo hebben ze Phyllobates terribilis niet in de
collectie. Gifkikkers kunnen wel worden vastgenomen, bv. bij het reinigen van
de terraria en bij de voorbereiding van de kweek. De verzorgers moeten daarna
wel grondig hun handen wassen.
Een boeiend
verhaal over het leven van gifkikkers werd geschreven door Uwe George in het
boek ÔHet RegenwoudÕ, hoofdzakelijk van p. 202 tot p. 208. Ik geef de bladzijden
aan omdat het register onvolledig is. Ook erger ik me aan het onzijdig maken
van het woord biotoop en aan het te pas en te onpas gebruik van ÔroofdierÕ (bv.
voor roofmieren), waar volgens mij ÔroversÕ moet worden gebruikt.
De beste
informatie vind je als je op Google ÔPhyllobates terribilis, giftigheidÕ intikt. Je krijgt dan een aantal
websites aangeboden. Phyllobates terribilis van Reptielenopvang & Educatie Centrum MAYA THUK geeft degelijke informatie
over het kikkertje en breidt zelfs uit naar botulisme. Iets verder staat de
website Phyllobates terribilis van Wikipedia. Wie heeft van wie overgenomen? De
tekst is praktisch identiek met die van de vorige site. Als je echter in de
tekst van Wikipedia het gekleurde woord ÔbatrachotoxineÕ aanklikt, krijg je een prachtig uitgewerkte
pagina over het gif.
Andere
betrouwbare sites, aanbevolen door het zoo-team:
www.dendrobase.de
Nuttige literatuur: ¥ DesfossŽs F., 2003. Giftige stoffen in dierentuinen. Jaarboek 2003
VOB, p. 127-165.
Frans DesfossŽs,
zoo-gids
|
