INHOUD
- Euso 2003
- ICT-jongerenprojecten
- Stages-bijscholingen-symposia
- Verslag VDB-werkdagen
- Verslag NVON-congres
- Alien Species
- Vragenrubriek
- Onderwijstips
- K.A.G.
- Colofon
EUSO 2003
De EUSO wedstrijd (European Union Science Olympiad) vond voor de eerste maal plaats van 6 tot 13 april in Dublin. Dit is een team-wedstrijd voor leerlingen van EU secundaire scholen die op 30 juni 2003 nog geen 17 jaar zijn. De teams worden getest op hun deskundigheid om wetenschap-pelijke problemen experimenteel aan te pakken.
Voor België werden twee teams samengesteld, één voor Vlaanderen en één voor Wallonië. De selectie van de deelnemers gebeurde aan de hand van de biologie-, de chemie- en de fysica-olympiade, rekening houdend met de beste resultaten en de leeftijd van degenen die niet tot de laureaten behoorden.
Voor het Vlaamse team hadden we Steven De Wilde (bio) en Koen De Cock (chemie) en voor het Waalse team David Eskenazi (fysica), Eric De Bast (bio) en Lise Ponselet (chemie). De inschrijving van het Vlaamse team werd echter geweigerd wegens te laat (?). Het team werd ondersteund door Martine Castiaux (coördinator), Roosje Van den Driessche (fysica), Myriam Vogels (chemie) en Peter Schotsaert (bio).
Op zondag 6 april vertrokken we met het vliegtuig vanuit Charleroi en we kwamen om 12.30 uur in Dublin aan. Het ondersteunende team logeerde in het Skylon-Hotel, een driesterrenhotel, de studenten in het Four Courts Hostel, een jeugdherberg. Na een deugddoende Guinness maakten we een verkenningstocht door de stad. Dublin leek ons dadelijk een sympathieke stad met vriendelijke, behulpzame mensen, interessante boekenwinkels maar ook pubs in alle soorten. Opvallend waren tevens de beeldhouwwerken in de straten: schrijvers, vrijheidstrijders en in de drukke winkelstraat 'Graften Road' pronkt het beeld van de mosselen verkopende 'Molly Malone'. We bezochten het 'Trinity College' met in z'n 'Old Library' het oude manuscript 'Book of Kells' dat dateert uit de 9de eeuw; en z'n 'Long Room' met een adembenemende verzameling van oude manuscripten.
In totaal waren zeven landen vertegenwoordigd met in totaal 14 teams nl. België (1), Duitsland (3), Ierland (3), Nederland (2), Spanje (1), Zweden (1) en Engeland (3).
Maandag 7 april 10.30 uur: de openingsceremonie in het 'Manson House' ingeleid door Michael Cotter, de EUSO directeur in aanwezigheid van de Minister van Weten-schappen en Technologie, N. Tracy, de burge-meester van Dublin, en het wetenschappelijk team van de 'Dublin City University' (DCU).
In de namiddag maakten de ondersteunende teams kennis met de opdrachten van de eerste testdag, terwijl de studenten sportten op de DCU.
Het thema: fotosynthese. In een eerste experiment werd chlorofyl geëxtraheerd. De tweede opdracht bestond erin met het bekomen chlorofylextract een zonnecel te bouwen en daarvan het rendement te bepalen. In de derde opgave moest aan de hand van de fotochemische reductie van indofenol (analoog van NADPH) het vermogen van chloroplasten bij de fotosynthese bepaald worden onder verschillende omstandigheden. De begelei-ders discussieerden met het DCU-team omtrent vertalingen, begrippen, verduidelijkingen, ... tot laat in de nacht.
Dinsdag 8 april: de eerste testdag voor de studenten en een City-tourdag voor de begeleiders. Een bezoek aan het 'Dublin Castle', 'St Patrick's Cathedral' met het graf van Jonathan Swift (de schrijver van 'Gulliver's Travels') en het 'Phoenix Park'. De dag werd afgesloten met een typische Ierse avond vol muziek en dans.
Woensdag 9 april brachten we een bezoek aan 'Hill of Tara', de oude hoofdstad van Ierland en 'Newgrange', een oud-neolitische dolmen.
In de namiddag kregen de begeleiders de opdrachten van testdag twee voorgeschoteld.
Het thema: eigenschappen van proteïnen. Vooreerst de bepaling van de optimale golflengte voor de absorbantie van p-nitrofenol op basis van de wet Lambert-Beer. Uit enkele voorraadoplossingen van p-nitrofenol in natriumhydroxide moest een concentratiereeks worden gemaakt en de absorbantie worden gemeten om te komen tot een ijkkromme.
De tweede opgave bestudeerde de invloed van de pH op de denaturatie van caseïne. De oplosbaarheid van caseïne kan worden gevolgd door de verandering van lichtabsorptie bij verschillende pH-waarden. Is het effect reversibel? Bepaal het isoëlektrisch punt.
Donderdag 10 april: de tweede testdag voor de studenten en een tweede City-tour voor de begeleiders met een bezoek aan de 'wiskey-distillery Jameson', de legendarische 'Kilmainham Jail' (cf. de film 'In the name of the father.'). In de namiddag evalueerden de begeleiders de eerste testdag met een afsluiter in de stampub van de Ierse eerste minister.
Vrijdag 11 april werd de tweede testdag geëvalueerd en de behaalde graden bepaald. Daarna bezochten we de 'Brewery Guinness' waar we niet alleen genoten van een frisse 'pint', maar ook van een prachtig panoramisch zicht over Dublin.
Zaterdag 12 april in de namiddag: de sluitingsceremonie en de uitreiking van de medailles in het 'Manson House' door voorzitter Michael Cotter, de minister van onderwijs en het wetenschappelijk team van DCU.
Behaalden brons (alfabetisch): België, Duitsland (I) en (II), Ierland (I), Spanje, Zweden en Engeland (I).
Zilver (oplopende volgorde): Engeland(II), Nederland(I), Ierland(II), Duitsland(III), Ierland(III).
Goud (oplopend): Nederland(II) en Engeland(III).
De EUSO-wedstrijd werd 's avonds afgesloten met een banket.
Zondagmorgen werden we om 5.45 uur met een privé dubbeldekkerbus naar de luchthaven gebracht. Een rustige vlucht met Ryanair bracht iedereen vermoeid en tevreden naar huis.
Lovende gedachten over het initiatief, de organisatie en de unieke ervaring voor de studenten vormen de hoofdtoon, toch enkele bedenkingen bij de doelstellingen en gebruikte inhouden van de wedstrijd.
De opgaven eisten van de studenten zowel inzicht als vaardigheden in experimenteel wetenschappelijk werk. Die inzichten en vaardigheden zijn echter (bijna) niet terug te vinden in de leerplannen of vakoverschrijdende eindtermen. Daarbij komt dat het accent volledig op het biochemische vlak ligt, een domein dat in de nabije toekomst bijna volledig uit de leerinhouden zal verdwijnen. In het vooruitzicht dat de vakken biologie en chemie in de wetenschappelijke richtingen zullen moeten inboeten qua aantal lesuren blijft de vraag of nog tijd zal resteren voor méér experimenteel werk.
We stelden ook vast dat er een sterke ongelijkheid bestaat in verband met de wetenschappelijke vorming van de verschillende teams en dit door verscheidene redenen. Het aantal lesuren wetenschappen per week zowel qua theorie als praktijk zijn sterk verschillend in de verschillende deelnemende landen. Zo bijvoorbeeld in Engeland vijf uren per discipline (biologie, chemie, fysica) en in Spanje, vier uren... .
Daarnaast bleek dat sommige deelnemers (Nederland, Ierland,...) stevig waren bijgewerkt met (biochemische) leerinhouden van universitair niveau (!).
De leeftijd van de deelnemers varieerde van 15 tot 17 (bijna 18) jaar, een doorslaggevende factor voor een wedstrijd van dit niveau.
De teams werden meestal begeleid door wetenschappers en niet door leerkrachten (!). Het gehele project werd opgezet door universiteitsprofessoren met hun wetenschappelijke medewerkers; de problematiek en opgaven van de experimenten waren niet aangepast aan het niveau van de deelnemers. Was dit een bewuste keuze of onwetendheid?
Het Belgisch team heeft in de gegeven omstandigheden toch zeer goed werk geleverd. Het is duidelijk dat een grondige evaluatie moet worden gemaakt van het geheel in al z'n facetten wil men komen tot een meer bevredigend resultaat.
Peter Schotsaert (Kalmthout)
ICT-jongerenprojecten
In september 2003, bij de start van het nieuwe schooljaar lanceert de cel Wetenschapscommunicatie van de Vrije Universiteit Brussel 3 ICT jongerenprojecten voor het secundair onderwijs.
De ComiX-Files is een web- én doewedstrijd voor de 1ste graad, rond stripverhalen, wetenschap en technologie. In september 2003 start de 3de editie, met de steun van het Brussels Gewest, die zich naar alle Nederlandstalige en Franstalige, Brusselse scholen richt. Preview via http://comix-files.vub.ac.be
Stimulus is een gloednieuwe educatieve site voor leerlingen en leerkrachten wetenschappen, ontwikkeld in nauwe samenwerking met vakmensen uit het onderwijs. Via de site worden chemie, biologie en natuurkunde praktisch uitgewerkt tegen een achtergrond van de eindtermen. Reserveer een gratis demo in je klas via stimulus@vub.ac.be of bekijk Stimulus via http://stimulus.vub.ac.be.
In het Virtueel Museum bouwen jongeren en leraars van de 3de graad tijdens ICT-workshops op school aan een nieuwe verdieping van het Museum. Het Museum kende al 2 succesvolle edities. Het resultaat zie je in 2 goedgevulde verdiepingen. Meer info via virtueelmuseum@vub.ac.be
ComiX + Stimulus + Virtueel Museum = ICT-platform
De 3 jongerenprojecten vormen een volwaardig ICT-platform voor leerkrachten en leerlingen met kant-en-klare ICT-projecten. Alle projecten zijn toegankelijk via één adres http://virtueelmuseum.vub.ac.be. De ICT-projecten zijn gericht naar jongeren tussen 12 en 18 jaar en hun leerkrachten, ongeacht het schoolnet en ongeacht de richting.
Met dit platform tracht de VUB jongeren te sensibiliseren voor het wetenschappelijk onderzoek en, in een breder perspectief, leerlingen en leraars vertrouwd maken met de mogelijkheden van ICT, aangepast aan de leeftijd en rekening houdend met de eindtermen.
In september ontvangt elke school en leerkracht meer informatie over deze projecten. Wil je nu al meer weten, surf dan naar http://virtueelmuseum.vub.ac.be.
Indien vragen of opmerkingen, of wens je op de hoogte te blijven, mail ons via virtueelmuseum@vub.ac.be. Wij plaatsen je op onze mailinglist. Stages - bijscholingen - symposia
Vliebergh Biologie
'Gedragsbiologie: interacties tussen organismen van dezelfde soort' - Een invulling van de vernieuwde leerplannen 2de graad, 2de leerjaar (4de leerjaar)
Datum: dinsdag 19/08/03
Plaats: K.U.Leuven, Zoölogisch Instituut
Programma
10.00 - 10.30 - Lezing 1: Willy Sleurs, Dienst voor Onderwijsontwikkeling
10.30 - 11.00 - Lezing 2: Romain Decambray, voorzitter van de leerplancommissie
11.00 - 12.00 - Lezing 3: lgnace Nerinckx, praktijklector ALO-Biologie en leraar wetenschappen Hagelstein
14.00 - 14.30 - 15.00 - 15.30 - 16.00: alternerend 4 werkwinkels
Werkwinkel 1 - Bijen: waarnemen, gedrag en communicatie (Ignace Nerinckx)
Werkwinkel 2 - Microscopie: functionele bouw van de uitwendige delen van de bij (Roeland Vaes)
Werkwinkel 3 - Microscopie van het spijsverteringsstelsel: "Van nectar tot honing." (Michel Asperges)
Werkwinkel 4: Leren werken met de cd-rom: "Communicatie: dansen in de klas" (Ludo Pinceel).
16.30 Viering emeritaat prof. dr. Frans De Meuter
Datum: woensdag 20/08/03
Plaats: K.U.Leuven, Zoölogisch Instituut
Programma
10.00 - 10.45 - Lezing 1: Veerle Coeckelberghs, docente UA
10.45 - 11.30 - Lezing 2: Bruno Gobin, post-doctoraal onderzoeker KUL
11.30 - 12.15 - Lezing 3: Robby Stocks, post-doctoraal onderzoeker KUL
14.00 - 14.30 - Lezing 4: Bruno Gobin, post-doctoraal onderzoeker KUL
14.30 - 15.00 - 15.30 - 16.00: alternerend 3 werkwinkels
Werkwinkel 1 - Ontdek de wortels van ons gedrag (Prof. dr. Veerle Coeckelberghs - Ruca -UA)
Werkwinkel 2 - Het gedrag van de rode bosmier (Dr. Jan Stevens van het NEC 'Het Groene Huis' te Bokrijk)
Werkwinkel 3 - Gedragsstudie bij een mierenkolonie (Dr. Bruno Gobin)
Datum: donderdag 21/08/03
Plaats:Planckendael, Mechelen
Programma
Uitsluitend voor deelnemers aan de nascholingssessies van 19/08/03 en 20/08/03 met een maximum van 100 deelnemers; schrijf dus zo gauw mogelijk in!
Alternerend 2 groepen
10.00 - 10.05 - Verwelkoming
10.05 - 10.50 - Lezing 1: 'Klavertje vier wetenschappelijk onderzoek'
10.50 - 11.35 - Lezing 2: 'Wetenschappelijk onderzoek bonobo's: locomotieproject, onderzoek in-situ, ....'
11.35 - 12.00: Lezing 3: 'Communicatie bij dieren: wat is communicatie, waarom en hoe, territoriumspel, reukherkenningsspel, wolven-taalspel'
Namiddag: werkwinkel (in kleine groepjes) van observatietechnieken in het kader van gedragsstudies bij de bonobo's, pasklaar voor het zelfstandig uitvoeren met de leerlingen.
Onkosten
19 + 20/08: 40 euro
19 + 20 + 21/08: 40 euro + apart nog 20 euro
te storten op rekening 432-0000871-44 t.a.v. Vliebergh-Senciecentrum, Zwarte Zustersstraat 2, 3000 Leuven. Vermeld uw naam!
Inschrijven
Stort het inschrijvingsgeld en schrijf in
- on-line via http://www.kuleuven.ac.be/vsc/
- of stuur onderstaande tekst ingevuld naar AVL, Zwarte Zustersstraat 2, 3000 Leuven.
Ondergetekende, ...wonende te ... in de ..... straat nr. ..., school .... schrijft zich in voor de Vliebergh Biologie 2003
- op 19 + 20 augustus en heeft 40 euro gestort*
- op 19 + 20 + 21 augustus en heeft 40 euro + 20 euro gestort*
* naar keuze
Verslag VDB-werkdagen
Op 14 maart werd in Antwerpen een voorbereidende vergadering gehouden voor het organiseren van de 'VDB dagen'. VDB staat voor 'Vereniging Didactiek Biologie' en kwam tot stand door samenwerking van docenten uit de lerarenopleiding in Vlaanderen en in Nederland. VOB heeft hier steeds onopvallend aan meegewerkt. Verleden jaar had er alleen in Nederland een bijeenkomst plaats enerzijds omdat in Nederland vele vernieuwingen in het secundair onderwijs aan de gang waren en anderzijds omdat in Vlaanderen aan de verschillende opleidingsinstituten veel nieuwe docenten gestart waren die zich nog volop aan het inwerken waren.
Na een jaar van relatieve didactische rust werd de draad terug opgenomen. Vooral de ploeg van de Vrije Universiteit Amsterdam drong aan op een hernieuwde start. Vroeger werd het voortouw genomen door de universiteit van Utrecht (prof. dr. Peter Voogt).
Vanuit Vlaanderen zorgen prof. dr. Marion Crauwels (KULeuven) en prof. dr. Patrick Reygel (LUC Diepenbeek) voor de nieuwe start.
Enkele punten die belangrijk zijn voor de komende VDB dagen:
- De VDB-dagen worden in Limburg gehouden, vermoedelijk aan het LUC te Diepenbeek;
- Ze zullen doorgaan op vrijdagnamiddag 21 en zaterdagvoormiddag 22 november 2003.
- Het thema is ICT in de biologielessen, met als onderwerpen
1. informatie over biologische processen;
2. gebruik van ICT voor het afnemen van toetsen en examens;
3. gebruik van ICT voor oefeningen en practica.
- Bezoek aan het Nationaal Jenevermuseum te Hasselt en het gebruik van de cd-rom.
We zoeken in Vlaanderen collega's leerkrachten biologie die met ICT werken in hun lessen. Volgens de minister van onderwijs zouden we dit allemaal moeten doen! Vanuit de inspectie moet er ook gerapporteerd worden of leerkrachten meer, en voldoende, met de leerlingen gebruik maken van ICT tijdens de lessen. We verwachten geen uitgebreide teksten of lezingen! Je krijgt maximum 45 minuten om je zaak voor te stellen. De meesten zullen wel gebruik maken van bestaande pc- programma's (software) maar het kan best dat je toch zelf oefeningen hebt bedacht.
Vaststellingen in Nederland en Vlaanderen.
- Leerkrachten biologie hebben geen interesse voor didactiek! Ze vinden het tijdverlies en veel gepraat met mooie en moeilijke woorden waaraan je niets hebt (m.a.w. pedagogisch gezwam).
- Toch stellen we vast dat vele leerkrachten nadenken over de wijze waarop ze een les uitwerken en geven. Ze denken dus na over de methodiek. Hun ervaringen eens meedelen of neerschrijven vinden ze echter overbodig. Het is spijtig, maar op die manier moet iedereen steeds opnieuw het 'warm water uitvinden'! Jongere collega's zouden nochtans dankbaar gebruik kunnen maken van de praktische ervaring van ouderen.
- In alle lerarenopleidingen wordt het gebruik van de pc gestimuleerd tot verplicht en dit voor alle studenten.
- In Nederland is men al zo ver dat leerkrachten door sommige directies verplicht worden om een cursus te volgen (betaald door de instelling) en een toets PC-gebruik af te leggen. De resultaten van de toets komen in hun dossier!
Wij hopen op de volgende VDB-dagen vele collega's te ontmoeten die hun ervaringen willen meedelen.
Er zijn zeker ook eindwerken in de lerarenopleiding waarin het gebruik van ICT in de lessen biologie aan bod komt. Het is een enige gelegenheid voor deze jonge afgestudeerden om hun eindwerk te laten renderen in plaats van het in de schoolbibliotheek te laten vergaan!
Dr. M. Asperges (michel.asperges@skynet.be)
Verslag NVON-congres
Het thema van deze tweedaagse was "The connection between Bèta en Technology".
Op 20 en 21 maart had het NVON-congres plaats aan de TU (Technische Universiteit) in Delft. De NVON (Nederlandse Vereniging voor het Onderwijs in de Natuurwetenschappen) kan men beschouwen als de tegenhanger van VELEWE (Vereniging Leerkrachten Wetenschappen). Zoals steeds werd VOB op dit congres uitgenodigd. Wij (M. Asperges en M. Van den Wijngaert) gingen er dan ook als vertegenwoordigers van VOB naar toe. Tot onze verbazing, en ook tot onze spijt, hebben we er geen andere Vlaamse collega's ontmoet. Als biologen liepen we er, samen met enkele collega's uit Nederland, wat verloren bij. Ofschoon NVON alle wetenschappen omvat, waren het toch voornamelijk collega's chemie en fysica die talrijk aanwezig waren. Ook in de standen met boeken en didactisch materiaal kwam biologie eigenlijk nauwelijks aan bod.
TU Delft is 'de' technische universiteit van Nederland en wereldwijd bekend voor haar degelijke, technische opleidingen. Volgens de decaan voor ß-wetenschappen bestaat de studentenbevolking op dit ogenblik voor 50 tot 60 % uit buitenlanders. Nederlandse studenten blijken de laatste jaren, sinds de vernieuwingen in het secundair onderwijs, wel veel assertiever maar ook veel minder gemotiveerd te zijn en hun kennisniveau is niet meer voldoende om aan de TU Delft te studeren! Men eist in Delft nog altijd zeer goede studenten. Blijkbaar kan de TU Delft de lat nog altijd hoog leggen ofschoon ook zij kampen met een tekort aan studenten en dus ook aan financiële middelen. Nederlandse studenten kiezen steeds meer voor 'mens-wetenschappen' en de verzorgingssector en steeds minder voor de harde wetenschappen of de ß-wetenschappen. Volgens de decaan wordt er politiek ook steeds minder aandacht geschonken aan wetenschappen. Wetenschappelijke opleidingen kosten immers veel geld en hiervoor willen de politiekers geen of maar minimaal geld vrijmaken. Waar hebben we dit nog gehoord?
Vanaf dit academiejaar heeft de TU Delft ook een vijfjarige lerarenopleiding in Master of 'Life Science and Technology'. Het is een samenwerkingsverband tussen de TU Delft en de Universiteit van Leiden. Deze leraren-opleiding bestaat uit een driejarige bachelor opleiding, waarin algemene basisvakken wetenschappen thuishoren, en een tweejarige master opleiding met specialisatie leraren-opleiding en life science. Deze opleiding beoogt duidelijk de integratie van weten-schappen en technologie. Er wordt nauwelijks nog gewerkt met losse vakken (biologie, chemie, fysica, informatica, wiskunde) maar er wordt, na een basisopleiding, steeds naar integratie gestreefd. Dus, geen biologie meer om de biologie maar wel toepassingen van biologie in andere domeinen, en dan vooral in de medische sector.
De voertaal voor de cursussen en ook tijdens de werkvergaderingen (workshops) is meestal Engels. De studenten moeten dus behoorlijk Engels kennen om verder te studeren. "We bereiden ze niet voor om in Nederland te werken maar om ze overal te laten werken en hiervoor is de Nederlandse taal te eng". Alle master opleidingen worden volledig in het Engels gegeven.
De inleidende lezing van prof. dr. ir. H.G. Stassen over 'Biomedische technieken' was een zeer duidelijke en begrijpelijke uiteenzetting over de integratie van biologie, genees-kunde, chemie, informatica en fysica bij het ontwikkelen van precisie-instrumenten voor chirurgische ingrepen. Bovendien gaf hij ook een mooi historisch overzicht over de bijdrage van de verschillende basiswetenschappen aan de huidige stand van zaken in 'life science en biotechnogy' en schetste hij ook het toekomstperspectief .
Tijdens het congres konden we enkele lezingen volgen:
1. Er gaat niets boven een fraaie proef! (E. Balsma en A. Budding)
We kregen een reeks demonstraties van eenvoudige fysische verschijnselen, gepresenteerd voor een grote groep. Demonstraties verbazen, vermaken en stimuleren het denken! Alle proeven staan op het Internet en zijn vrij te consulteren (TU Delft). De beschrijvingen zijn steeds in het Engels.
We onthouden een mooie uitspraak: "Als het beweegt is het biologie, als het stinkt is het chemie; als het niet werkt is het fysica."
We zagen zeer mooie proeven maar we hebben als bedenking dat het eigenlijk snoepjes waren om studenten naar fysica te lokken.
2. DNA en de strijd tegen de misdaad. (Dr. A.D. Kloosterman)
De huidige DNA-technologie heeft het mogelijk gemaakt om de individuele verschillen in het DNA zichtbaar te maken. Van een biologisch spoor kan, reeds binnen een aantal uren, een vrijwel individuspecifiek DNA-profiel worden verkregen. Het DNA-onderzoek van een mini-male hoeveelheid speeksel, b.v. achtergelaten op een sigarettenpeuk, is een routinebezigheid geworden. Vroeger moest men toch minimaal een bloedspoor ter grootte van een stuk van 2 € hebben om een DNA -onderzoek te kunnen doen.
Op dit ogenblik wordt van bijna alle veroordeelden in Nederland (met min. 2 jaar celstraf) een DNA-profiel in een data base opgenomen. Deze gegevens zijn uitwisselbaar binnen de EU. Het onderzoek gebeurt op een klein deel van het DNA, herkenbaar aan zijn repetitief DNA. Binnen de EU en zelfs op wereldschaal wordt afgesproken welke delen onderzocht worden.
3. Anaërobe ammoniumoxidatie. (Prof. dr.ir. M. van Loosdrecht)
Tot voor kort was het gebruikelijk in afvalwaterzuivering om ammonium om te zetten in stikstofgas, eerst een volledige (biologische) oxidatie naar nitraat, daarna reductie van nitraat (biologisch) tot stikstofgas.
Recent zijn echter bacteriën ontdekt die ammonium met nitriet kunnen omzetten in stikstofgas. Ze hebben ons een beter inzicht gegeven in de stikstofcyclus op aarde. De ontdekte bacterie is Brocadia anammoxidans. Ze komt overal ter wereld voor maar werd vooral gevonden in de Zwarte zee, op een diepte van 60 m. Hier is het milieu anaëroob. Later werd ze ook veelvuldig aangetroffen in het Skagerrak en in Australië. De bacterie doet er veertien dagen over om zich te vermenigvuldigen. Ze doet dit door vorming van 'buds' (knoppen), zoals de gisten doen. Ze bezit organellen omgeven door een lipidenmembraan waarin de ademhalingsreacties plaatsvinden! Deze organellen zijn dus een soort mitochondriën.
Je kan er meer over vernemen in Nature 400 p.446 - 449 van 1999.
In de toekomst zou ik kiezen voor het NIBI congres dat voor biologen belangrijker is. Op het NVON congres hebben we toch vooral chemie en fysica gezien.
Dr. M. Asperges en M. Van den Wijngaert (Ezemaal)
Alien species
's Ochtends ergens in de buurt van een meertje in België. Een nog slaapdronken schildpad baadt in de eerste zonnestralen, wat verder glijdt een gans majestueus over het wateroppervlak terwijl in het struikgewas op de oever een eekhoorn op zoek is naar een lekkere hap. Een idyllisch tafereel in de natuur: met onze fauna lijkt het opperbest te gaan...
Maar is dat wel zo? Bij nadere observatie blijkt het in ons 'idyllisch tafereel' te gaan om roodwangschildpad, nijlgans en Aziatische grondeekhoom: een bonte verzameling exotische soorten! M.a.w. soorten die normal niet in onze streken voorkomen doch die zich hier, wegens allerlei factoren, hebben gevestigd.
Het fenomeen exotische soorten ('alien species') is nog weinig gekend en roept dan ook een heleboel vragen op: welke exoten komen bij ons voor, hoe een onderscheid maken tussen exoten die hier reeds lange tijd voorkomen en de eigenlijke inheemse fauna, hoe komen die exotische soorten hier terecht, welke invloed hebben ze op de inheemse fauna en flora, vormen alle exoten een bedreiging, zijn er ook economische, medische e.a. implicaties verbonden met bepaalde exoten.
Om een antwoord te vinden op deze vragen en ook om eigen fauna-elementen beter te leren kennen werd op 14 december 2001 een studiedag georganiseerd in het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen. De teksten, een 70-tal artikels in het Engels, Nederlands of Frans, zijn nu gebundeld in een 297 pagina's tellend, geïllusteerd boek. De normale prijs bedraagt 25 euro (+ verzendings-kosten), maar de lezers van dit blad kunnen gebruikmaken van het gunsttarief van 20 euro (+ verzendingskosten).
Hoe bestellen? Door adres en aantal gewenste exemplaren te mailen naar marc.peeters@natuurwetenschappen.be, te faxen (02-627 41 41) of door te bellen (02-627 45 65) naar Marc Peeters.
Vragenrubriek
Als je een antwoord weet op een van de vragen die in deze rubriek verschijnen stuur dat dan naar de redacteur. Je kan ook je eigen vragen insturen.
Vraag 33/3/279 - Video's
Ik ben op zoek naar video's die bepaalde onderdelen van de lessen biologie in het 1ste, 2de en 3de jaar S.O. kunnen opfrissen en verduidelijken. Dank voor alle informatie: 050/311 750.
Paul Decoene (St.-Andries)
Onderwijstips
Als je een tip weet die zeker ook andere collega's kan interesseren stuur die dan naar de redacteur.
Tip 412 - Argus Milieumagazine
Dit is de opvolger van 25 jaar Leefmilieu. Het is een driemaandelijks tijdschrift met o.m. een kritische kijk van de redactie op een onderwerp uit de milieuactualiteit, met dieper gravende informatie over milieu- en natuurthema's, met een dossier met essentiële feiten en cijfers rond een bepaald milieuthema, met interviews van mensen van buiten de professionele milieu- en natuurwereld die een eigen visie op milieu en/of duurzame ontwikkeling hebben. Elk magazine is 40 blz. dik, bijna A4-formaat, in vierkleurendruk op kwaliteitsvol gerecycleerd papier. Jaarlijks worden in 2 nieuwbrieven de Argusactiviteiten aangekondigd.
Abonneren kan door storten van € 20 op rekening 409-6513991-97 van Argus, Eiermarkt 8, 2000 Antwerpen.
Info: 03/202 90 70, www.argusmilieu.be
Koninklijk Antwerps Genootschap voor Micrografie
http://www.kagm.bewoner.antwerpen.be
kagm@antwerpen.be
Het KAGM vergadert elke maandagavond van 20 tot 22 uur in de bioruimte van het RUCA (UA), Groenenborgerlaan 171, 2020 Antwerpen. De bioruimte is te bereiken vanaf parking 2, tussen de gebouwen U en S, langs het hellend vlak naar beneden.
Iedereen die geïnteresseerd is in microscopie is van harte welkom.
Hieronder het programma voor de volgende maanden. (P preparaat maken; C causerie; D diversen).
05/05 - D Dia-avond
12/05 - P Vissenkieuwen
19/05 - C Abbetheorie, Rheinbergverlichting
26/05 - P Stengel Agathis brownii
02/06 - P Histologisch preparaat
16/06 - C Forensisch onderzoek met de microscoop
23/06 - P Watermijten
30/06 - P Cyclops en naupliuslarve
07/07 - P Preparaat vlindergenitaliën
Lidgeld (per kalenderjaar)
je ontvangt het Jaarboek en BIO en een lidkaart met vrije toegang tot de Zoo, Planckendael, de Plantentuin in Meise, het Zwin, het KBIN, het Arboretum in Kalmthout, het Afrikamuseum in Tervuren.
- Werkende leden: 15 €
- Studenten: 7 €
- Gepensioneerden: 8 €
- Verenigingen, scholen e.a.: 15 €
Jaarboek en BIO
Stort het lidgeld op nr. 068-0 666 550-90 van deVereniging voor het Onderwijs in de Biologie,de Milieuleer en de Gezondheidseducatie
p.a. E. Van Damme,
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
Om het driemaandelijks tijdschrift ZOO van de Antwerpse dierentuin te ontvangen voeg je bij je lidgeld een supplement van 12,39 € (500 BEF) met de vermelding ZOO. Let wel: ZOO verschijnt in juli, oktober, januari en april.
Voorzitter
Marleen Van Strydonck
(Officieel Onderwijs)
Te Boelaerlei 119/1 – 2140 Borgerhout
E-mail: marleen.vanstrydonck@ua.ac.be
Ondervoorzitter
Michel Asperges
(Vrij Gesubsidieerd Onderwijs)
Grote Steenweg 54 – 3400 Ezemaal
E-mail: michel.asperges@skynet.be
Secretaris
Vic Rasquin
Minister De Clercklaan 2 – 8500 Kortrijk
E-mail: [email]
Penningmeester
Emiel Van Damme
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
E-mail: emiel.vandamme@skynet.be
Redacteur Jaarboek
Laurent Inghelbrecht
Aartrijksestraat 4 – 8211 Aartrijke
E-mail: laurent_inghelbrecht@hotmail.com
Adreswijzigingen en lidkaarten
Herman Snoeck
Jan van Rijswijcklaan 277 – 2020 Antwerpen
Telefoon na 19 uur: 03/238 51 15