Boekenbon
te winnen
Voor het uitbreiden en aanpassen van de vragenbank voor de preselectie van
de VlaamseBiologie Olympiade doen wij een beroep op de deskundigheid van onze
leden.
Kruip in je pen
en stuur ons per e-mail twee representatieve meerkeuzevragen waarvan jedenkt
dat leerlingen van het laatste jaar (A)SO ze kunnen oplossen binnen je eigen
onderwijsleersituatie:
- één vraag die door de grote meerderheid van je leerlingen
kan worden opgelost;
- één meer discriminerende vraag die slechts door een minderheid
van de leerlingen kan worden opgelost.
Meer omschreven details over de leerinhoud van de preselectie tref je aan
in de brochure van de Vlaamse Biologie Olympiade. Je bent vrij om de leerinhoud
te kiezen op basis van je eigen jaarplan. Hou er wel rekening mee dat een
preselectie soms al begin februari kan worden ingericht.
Omdat we weten dat het opstellen van goede toetsvragen niet zo eenvoudig is,
willen we graag iets in de plaats stellen: wij verloten onder alle inzendingen
5 boekenbonnen van elk 30 Euro.
Je kunt deelnemen ongeacht of je leerlingen inschrijft voor de Olympiade.
Je kunt 4 of maximaal 6 vragen insturen om je kansen evenredig te verhogen.
De
ingestuurde vragendienen ter inspiratie van de vragenwerkgroep en kunnen gewijzigd
worden.
Praktische informatie
- Stuur je vragen (per twee) naar brigitte.vanacken@luc.ac.be
(*) met SUBJECT: preselectievragen.
- Elke meerkeuzevraag heeft 4 alternatieve antwoorden (a, b, c, d).
- Geef aan welke de "gemakkelijke" en de "moeilijke" vraag
is.
- Geef iedere keer de antwoordsleutel.
- Vermeld duidelijk in je e-mail of je vraag een tekening of tabel bevat en
stuur dit materiaal mee als attachment.
- Vermeld de volledige naam + locatie van je school.
De uiterste inzenddatum is 1 december 2003
De winnaars van de boekenbonnen worden verwittigd per e-mail, de uitslag zal
ook vermeld worden op de site.
Wij danken je alvast voor de bereidwillige medewerking en je aandacht voor
deze oproep.
(*) Uitsluitend voor het opsturen van vragen, Brigitte kan geen antwoord geven
op vragen over de Olympiade.
Prijs
voor Biologie 'Jacques Kets'
Wie was Jacques Kets? Welke werken werden in het verleden
zoal ingediend?
Kijk hiervoor op de website www.zooantwerpen.be
Wat valt er te winnen?
De hoofdwinnaar kan samen met haar/zijn leerkracht een bezoek brengen aan
één van de onderzoeksprojecten van de Zoo in de tropen. De overige
laureaten ontvangen een aanmoedigingsprijs. Bij deelneming in klasverband
is er een speciaal prijzenpakket voorzien.
Wie kan meedoen?
Leerlingen van het 6de leedaar secundair, alleen, met enkele medestudenten
of met de hele klas. Ze mogen begeleid worden door hun leerkracht. Niets belet
hen om reeds vanaf het 4de leerjaar met een werk te beginnen.
Wat en hoe?
Met het gekozen onderwerp zal de liefde en begrip voor natuur op een originele
en enthousiaste manier weergegeven kunnen worden.
1. Doel van de wetenschappelijke studie omschrijven.
2. Gegevens, metingen... verzamelen.
3. De gegevens verwerken.
4. De resultaten interpreteren binnen een ruimer kader.
5. Een geschreven rapport maken, inclusief tabellen, grafieken, foto's, tekeningen
enz.
6. Een manier bedenken om het werk in korte vorm (max. 10 minuten) aan de
jury voor te stellen als men daartoe uitgenodigd wordt.
Hierbij kunnen computer, video, posters, stripverhalen, fotoreportages, een
tentoonstelling of zelfs een educatief spel gebruikt worden.
Beoordeling
De jury beoordeelt het werk op basis van volgende criteria.
- De liefde voor de natuur.
- De persoonlijke motivatie en eigen inzet.
- De wetenschappelijke uitwerking.
- De presentatie en inzicht in het onderwerp.
Indien het project ook uitgewerkt is zodat het toepasbaar is voor een groot
publiek (b.v.verrijking van een dierenverblijf in de Zoo of van een kinderboerderij,
vermindering van de afvalberg...) dan zal de jury daar zeker rekening mee
houden.
Timing
- April: het werk wordt in tweevoud vóór 15 april binnengestuurd.
Eén exemplaar van het werk blijft eigendom van de KMDA
- Mei: op het eind van de maand worden de genomineerde werken mondeling voor
de jury gepresenteerd. Een weik dat in klasverband gemaakt werd wordt door
enkele studenten gepresenteerd, dus niet door de hele klas.
- September: algemene prijsuitreiking van de Ketsprijs. De laureaten zullen
hun werk ook mogen voorstellen aan de genodigden.
Secretariaat Ketsprijs:
Zoo Antwerpen - Vera Cuypers (CRC)
Koningin Astridplein 26 - 2018 Antwerpen 03/2024579
Fatal
attraction - Dieren op vrijersvoeten.
Een kleurrijke, verrassende, grappige en verleidelijke tentoonstelling waarin
sterke staaltjes van verleiding in het dierenrijk getoond worden. Kruip in
de
huid van de satijnvogel, het hert, de clownvis... en probeer geuren, geluiden,
kleuren of poses uit, waarmee je het hart van je partner wint
Waar?
Museum voor Natuurwetenschappen, Vautierstraat 29, 1000 Brussel.
Wanneer?
Tot 18 april 2004 op dinsdag t.e.m. vrijdag van 9.30 tot 16.45 uur. Op zaterdag
en zondag van 10 tot 18 uur.
Toegangsprijs
Schoolgroepen vanaf 15 personen: €4,50
Reserveren verplicht op 02/627 42 52.
Individueel: € 7 (volwassenen), € 6 (6-17 jaar, studenten, CJP,
65+),
gratis elke eerste woensdagnamiddag van de maand.
Geboeid
door wiskunde en wetenschappen
Twee jaar geleden werd in het LUC "Geboeid door wiskunde en wetenschappen"
opgestart.
Dit project heeft een dubbele doelstelling.
Enerzijds is het project er op gericht om de interesse voor wetenschappen
en wiskunde bij de
leerlingen van de derde graad ASO te stimuleren.
Anderzijds is het de bedoeling contacten tussen leerkrachten wetenschappen
van de verschillende scholen in de
regio te versterken, door het uitbouwen van scholennetwerken.
Ook voor biologie is een dergelijk scholennetwerk gestart. In voortdurende
dialoog met collega's van dit netwerk zijn er al een drietal initiatieven
ontwikkeld. Zo werden enkele voorbereidende modulen en een nabespreking uitgewerkt
als omkadering van een practicum rond DNA-profiling.
Gedurende de looptijd van het project kunnen leerlingen van het zesde jaar
onder leiding van hun leerkracht dit practicum uitvoeren in een LUC-laboratorium.
Een computersimulatie in dit lessenpakket maakt het ook bruikbaar voor op
school, los van het practicum. Je vindt deze lesmodules via www.luc.ac.be/scholennetwerk
(doorklikken op biologie).
Samen met de onderwijsmedewerkers van de andere vakgroepen stellen wij daarnaast
een aantal ICT-practica op punt. Hierbij laten wij leerlingen zelf
experimentele gegevens registreren met behulp van sensoren, gekoppeld aan
een grafische rekenmachine (Ti-83plus). Modulen over enzymwerking (pancreaslipase),fotosynthese,
hartslag en ECG werden al voorgesteld tijdens twee nascholingssessies.
Het derde initiatief is het interdisciplinair zelfstudieproject "Voeding
en gezondheid". Het sluit bovendien sterk aan bij de vakoverschrijdende
eindtermen voor de derde graad. Via zelfstudieopdrachten en practica gecentreerd
rond de context "Voeding en gezondheid" worden topics uit de verschillende
wetenschappen belicht. Het project kan als een geheel behandeld worden tijdens
een tweedaagse, maar de modules kunnen ook onafhankelijk van elkaar behandeld
worden tijdens de normale lesuren van de verschillende vakken.
Het is dus ook perfect mogelijk dat slechts bepaalde modules (naar keuze)
behandeld worden.
Enkele scholen uit het netwerk zijn al in dit schooljaar van start gegaan
met dit zelfstudieproject. De feedback van de betrokken leraren stelde ons
in
staat om de aangeboden modules hier en daar nog te verbeteren.
Momenteel worden de verscheidene modules gebundeld in een projectmap. In het
nieuwe schooljaar willen wij met dit zeifstudieproject voluit van start gaan
in zoveel mogelijk scholen. Interesse hiervoor? Laat het ons zo snel mogelijk
weten
In de loop van volgend schooljaar starten wij nog een nieuw project op. Als
thema hebben wij gekozen voor "Driving
under influence". Dit is zeker een onderwerp dat ook
goed aansluit bij de vakoverschrijdende eindtermen. Vanuit de verschillende
disciplines (biologie chemie, fysica, wiskunde en ICT) benaderen wij alcohol
en zijn gevolgen op het rijgedrag.
lieve.bemaerts@luc.ac.be
jos.punie@luc.ac.be
patrick.reygel@luc.ac.be
Het zuurstofgehalte van de luchten de brandende kaars
Iedere leerkracht wetenschappen kent de volgende demonstratie: een brandende
kaars geplaatst onder een pot of geplaatst onder een glazen klok die in een
teil met water. staat,dooft na enige tijd uit Meer zelfs: onder de klok die
in het water staat, stijgt het water tot het ongeveer een vijfde inneemt van
het
volume lucht dat onder de klok opgesloten werd.
Biologieleerkrachten
doen graag deze demonstratie omdat zij daarmee willen onderzoeken hoeveel
zuurstofgas de atmosferische lucht bevat.
Uit het verloop van de demonstratie worden dan twee besluiten getrokken. Ten
eerste, een brandende kaars verbruikt zuurstofgas uit de lucht, en ten tweede,
de lucht onder de klok, en daarmee de atmosferische lucht, bestaat voor ongeveer
één vijfde of voor 20 % uit zuurstofgas.
Dit onderzoek werd voor het eerst uitgevoerd in de zeventiende eeuw door de
Engelsman John Mayow (1643-1679). Hij zag daarin het bewijs dat de lucht uit
twee bestanddelen bestaat, waarvan er één de verbranding onderhoudt
en noodzakelijk is voor de ademhaling van de dieren. Mayow wordt beschouwd
als de geleerde die honderd jaar voor Joseph Priestley (1733-1804) en Antoine
Lavoisier (1743-1794) zuurstofgas "ontdekte".
In tegenstelling met wat al eeuwen in leerboeken en in leerplannen staat,
is dezedemonstratie totaal ongeschikt om te onderzoeken hoeveel zuurstofgas
er
in de lucht aanwezig is. De brandende kaars onder de klok verbruikt niet alle
aanwezige zuurstofgas, zodat het waterpeil in de klok ook niet stijgt omdat
ongeveer één vijfde van het opgesloten gasmengsel verdwenen
is.
Kaarsvet is een stof met als empirische formule CnH2nO2. Bij de verbranding
van kaarsvet, waarbij zuurstof verbruikt wordt, ontstaan er twee gassen, n.l.
koolstofdioxide en water in dampvorm. Laat ons nu nog aannemen dat het water
condenseert tot vloeibaar water en dat het volume daarvan verwaarloosbaar
is. Alhoewel er onderzoekers zijn die beweren dat ook door die condensatie
het volume van het opgesloten gasmengsel krimpt. Maar wat er ook bij die verbranding
gevormd wordt, is een volume koolstofdioxide dat ongeveer twee derden van
het volume zuurstofgas bedraagt.
Veronderstel dat een kaars brandt in één liter lucht, die dus
ongeveer 210 ml zuurstofgas bevat, en dat die kaars alle aanwezige zuurstofgas
verbruikt.
Dan zou er nog altijd twee derden van 210 ml zuurstofgas, d.i. ongeveer 140
ml koolstofdioxide gevormd worden. Dan zou de1000 ml opgesloten lucht in volume
gezakt zijn tot 940 ml, maw. een vermindering met ongeveer 6 % en niet met
20 %!
En toch stijgt het water in de klok totdat ongeveer 20 % van het opgesloten
volume lucht ingenomen is...
Uiteraard heeft men het gasmengsel onderzocht dat na het uitdoven van de kaars
onder de klokoverblijft. Het blijkt dat het mengsel nog 13 tot 17 vol.-% zuurstofgas
bevat! En de concentratie van koolstofdioxide is ongeveer 3 vol.-% (in atmosferische
lucht is dat 0,03 vol.-%). Daarenboven hebben onderzoekingen uitgewezen dat
een kaars gewoonweg niet kan branden in lucht die minder dan 13 vol.-% zuurstofgas
bevat. De kaars onder de klok dooft dus al uit als nog maar een klein deel
van het aanwezige zuurstofgas verdwenen is.
Als we voor de
klas verkondigen dat de kaars alle zuurstofgas verbruikt heeft, is dat een
onware uitspraak.
Hoe komt het dan dat de kaars uitdooft en dat het water net stijgt op de hoogte
die we zo graag willen hebben? Er zijn een hele reeks verschijnselen die in
de demonstratie optreden en waarover er vragen gesteld kunnen worden.
- Het gasmengsel onder de klok wordt verwarmd, zelfs tot meer dan 100 'C,
en koelt dan weer af. Welke invloed heeft dat op het stijgen van het water?
- Er wordt bij de verbranding koolstofdioxide gevormd. Waar is dat gas naartoe?
- Hoeveel lost er daar eventueel van op in het water? En welke invloed heeft
dat gas op de verbranding, want dit gas dooft vlammen.
- De vlam zelf bestaat uit een brandend gas afkomstig van het kaarsvet. Welke
invloed heeft de afnemende concentratie aan zuurstofgas rondom die
vlam? Raakt er wel voortdurend vers zuurstofgas bij de vlam? En wat gebeurt
er in de tijd tussen het aansteken van de kaars en het plaatsen van de klok
boven de brandende kaars?
Kortom: veel meer vragen dan antwoorden.
Uit dit alles volgt dat met kaarsen en een reeks potten van verschillende
grootte alleen aangetoond kan worden dat een kaars zuurstofgas nodig heeft
om te branden en dat ze uitdooft bij gebrek aan voldoende zuurstofgas. Hoe
groter de potten, hoe langer de kaarsen blijven branden. Om aan te tonen dat
atmosferische lucht voor ongeveer één vijfde uit zuurstofgas
bestaat, is deze demonstratie totaal ongeschikt. Zo kun je het zuurstofgehalte
van de lucht NIET bepalen!
Wat nu voor de biologieleerkracht die terecht toch met zijn leerlingen wil
onderzoeken hoeveel zuurstofgas er in de lucht aanwezig is. De eenvoudige
laboratoriumuitrusting van een biologieklas in het middelbaar onderwijs laat
drie mogelijkheden toe.
1. De bekende fosforproef.
Men laat fosfor branden en uit de hoeveelheid verbruikt gas kan men het zuurstofgehalte
van de lucht bepalen. Ik zag vele jaren geleden twee collega's met
littekens aan een hand, gevolgen van het uitvoeren van deze demonstratie.
Mijn oud-studenten uit de normaalscholen van Kortrijk en Brugge zullen zich
herinneren dat ik hen verbood om in stagelessen deze demonstratie uit te voeren.
En ze kregen toch zo makkelijk die proef als opdracht, wat ook wel iets wil
zeggen...
2 De demonstratie met de roestende staalwol.
Breng op de bodem van een gewone reageerbuis (diameter 16 mm) een losse prop
staalwol van ongeveer een duim groot. Zet de reageerbuis
omgekeerd in een beker met water. Span vooraf twee elastiekjes rondom de reageerbuis:
één bij de aanvang van het onderzoek ter hoogte van het waterpeil
in de reageerbuis en het tweede dan aan het einde van het onderzoek ter hoogte
van het nieuwe waterpeil.
Het roestend metaal verbruikt alle zuurstofgas dat in de reageerbuis opgesloten
is en dankzij de plaatsing van de elastiekjes kan men vaststellen dat zuurstofgas
ongeveer een vijfde van de opgesloten lucht inneemt. Het volume van de staalwol
mag verwaarloosd worden. Men moet het resultaat
aflezen na 24uur, want bij het verder door laten gaan van het onderzoek treden
allerlei andere chemische reacties op die het goede resultaat tenietdoen.
Om onbekende redenen levert hetzelfde onderzoek uitgevoerd met een maatcilinder
van 100 ml niet zulke goede
resultaten op. Treden er kwantitatief meer reacties op met het geroeste metaal?
Misschien wil iemand dat wel eens nader onderzoeken?
3. Voor diegenen die werkelijk graag experimenteren is er dan nog het
onderzoek met natriumdithioniet. Zie het Jaarboek 2001 waarin twee
uitvoeringen
beschreven staan (blz.82, 83 en blz. 91-93). Met het op bladzijde 92 beschreven
onderzoek kan men zelfs het zuurstofgehalte van de lucht in één,
twee, drie bepalen.
Een deel van de bovenstaande gegevens werd ontleend aan het Engelse tijdschrift
'The School Science Review" uit de jaren 1980-1983. Misschien zijn er
wel chemici die heel de problematiek van een brandende kaars onder een klok
nader onderzocht hebben en daarover gepubliceerd hebben.
De beroemde Engelse chemicus en fysicus Michael Faraday (1791-1867) hield
voor de jongeren lezingen over de brandende kaars. Zijn bevindingen werden
in 1861 gepubliceerd: Lectures on the chemical history of a candle.
De tekst is on line te lezen: neem de webstek http://www.fordham.edu
en tik in het zoekvenster "Faraday".
Walter Deconinck (Kortrijk)
Biologie
op Internet
Evolutie en creationisme
In de Verenigde Staten worden de biologieleerkrachten van het middelbaar onderwijs
dikwijls geconfronteerd met het zogenaamde creationisme. Wetenschappelijke
organisaties stellen dan ook de leerkrachten documenten ter beschikking waarmee
de biologieleerkrachten zich uit de slag kunnen trekken. De onderstaande publicaties
zijn alle gratis on line te lezen.
- National Academy of Sciences. 1998. Teaching About Evolution and the
Nature of Science. Washington, DC: National Academy Press. Tekst on line
beschikbaar: http://books.nap.edu/html/evolution98
- Idem. 1999. Science and Creationism: A View from the National Academy
of Sciences. Second Edition. Washington, DC: National Academy Press.
Tekst on line beschikbaar: http://books.nap.edu/html/creationism
- National Science Teachers Association. 2000. The Creation Controversy
and the Science Classroom. Arlington: NSTA Press Tekst on line beschikbaar:
http://www.nsta.org Klik
in de linkerkolom op "Science Store" en plaats dan in het zoekvenster
de term 'Creationism". Klik op de afbeelding van de kaft van het boek
en vervolgens op "Read the entire book in PDF format".
Energiepremies
Niet specifiek voor gebruik in de klas maar wel interessant voor de biologieleerkracht
thuis: de zoektocht naar energiepremies bij het vervangen van beglazing, dakisolatie
enz.: www.energiesparen.be
Voor wie nog niet over internet beschikt: gratis nummer 0800/30201.
Amai
mijn voeten!
Duurzame ontwikkeling hoeft niet droog te zijn. De reizende tentoonstelling
'Amai mijn voeten' combineert leuke weetjes en
duidelijke informatie tot een
interactieve ervaring waardoor je in een handomdraai een andere kijk krijgt
op dit jonge begrip.
De tentoonstelling baseert zich op het concept van de 'ecologische voetafdruk.
Voor alles wat we consumeren of aan afval produceren is immers een bepaalde
oppervlakte nodig. Rekening houdend met de huidige wereldbevolking en de beschikbare
reserves is er in theorie 1,92 hectaren beschikbaar per persoon. De gemiddelde
inwoner van India gebruikt slechts 1,1 ha en krijgt dus niet waar hij recht
op heeft. Wij Belgen leven op grote voet: onze voetafdruk bedraagt gemiddeld
6,7 ha.
De gemiddelde Noord-Amerikaan gebruikt maar liefst 12,3 ha
De provincie West-Vlaanderen biedt deze reizende tentoonstelling om, aan scholen
te leen aan. Reservaties gebeuren bij Project+, Stationstraat 180/20, 3110
Rotselaar, 016/4613 90, www.projectplus.be
Info: www.voetafdruk.be
W3 = Wetenschaps-Web-Wedstrijd
Wetenschaps-Web-Wedstrijd voor klasteams
W3 is een initiatief om de exacte en menselijke wetenschappen te promoten
bij de Vlaamse jongeren door hen o.m. met leuke, pittige, verrassende vragen
attent te maken op boeiende wetenschappelijke internetsites. W3 verloopt volledig
via het internet.
W3 vindt in de vooravond plaats om zo gebruik te kunnen maken van de infrastructuur
van de scholen.
Prijzen worden toegekend aan de ploegen met de beste resultaten op W3, aan
de winnaars van de aanloopwedstrijd, van de uitdagingwedstrijd en van de wedstrijd
om de voor de meest dynamische leerkracht.
Voor wie?
W3 staat open voor alle klasploegen van leerlingen/studenten (zonder enig
onderscheid) van 12 tot 20 jaar. Er is een klassernent voor middelbare scholieren
en een klassement voor studenten uit het hoger universitair en nietuniversitair
onderwijs.
Inschrijving
De inschrijving en deelname aan alle activiteiten van de W3-actie zijn volledig
gratis.
Verloop
- Promotieperiode (vanaf september 2003) met o.a. affiches, mailings aan de
scholen en versturen van uitdagingkaarten (e-kaarten) met daaraan verbonden
een wedstrijd om zoveel mogelijk challenge-kaarten te versturen
- Aanloopwedstrijd (vanaf woensdag I oktober 2003)
- De eigenlijke wedstrijd (woensdag 24 maart 2004 van 15 tot 20u)
- Prijsuitreiking met personaliteiten (gepland in Technopolis) op woensdag
31 maart 2004 om 15 uur.
Inhoud van de eigenlijke wedstrijd
Honderd vragen over alle mogelijke wetenschappen. De antwoorden moeten te
vinden zijn op het internet of in naslagwerken (elektronische of papieren).
Coördinator.
Limburgs Universitair Centrum, Gebouw D - Kamer B63,
Universitaire Campus, 3590 Diepenbeek, tel: 011/26 8655
Contactadres: W3@luc.ac.be
W3 -
Vragenauteurs gezocht
Wij zoeken 100 vragen voor de W3-wedstrijd van woensdag 24 maart 2004.
Inhoud van de vragen
De vragen gaan over een wetenschappelijk domein dat duidelijk aangegeven wordt,
bijv. biologie, geschiedenis, sterrenkunde, paleontologie, linguistiek
psychologie, scheikunde, natuurkunde... De antwoorden moeten ondubbelzinnig
kunnen gevonden worden:
- op een intemetsite (in het Nederlands, Frans of Engels die op 24 maart 2004
nog steeds actief zal zijn)
- in een naslagwerk (in papier of elektronisch)
In de vragen mag zowel tekst als beeld (foto of tekening) verwerkt worden.
Let wel: de antwoorden mogen enkel tekstueel van aard zijn.
Vorm van de vragen
Formeeltechnisch zijn de volgende vraagvormen mogelijk:
- meerkeuzevragen met minimum drie en maximum vijf mogelijke antwoorden (waarvan
één en niet meer dan één correct is)
- open vragen (het antwoord is een getal of een combinatie van cijfers en
letters of een eigennaam die slechts op één manier correct geschreven
kan worden)
Bij de vragen vermeldt u
- uw voornaam. naam en e-mailadres;
- uw academische graad;
- de instelling/het bedrijf waarvoor u werkt (+ adres, postcode, gemeente);
- naam van de directeur;
- discipline waarop de vraag betrekking heeft;
- datum wanneer de vraag werd opgesteld;
- weging van de vraag;
- volgende tekst m.b.t. de wetenschappelijke juistheid en de nodige
geheimhouding: "Ik garandeer de wetenschappelijke juistheid van de vraag
en sta borg voor de volledige geheimhouding.'
De auteur(s) wordt/worden bij zijn/haar/hun vraag vermeld samen met de naam
van hun bedrijf/instelling en de gemeente.
Hoe aanleveren?
Vraag ons het Word-)sjabloon per mail (W3@luc.ac.be)
of telefonisch (011/26 66 55).
Stuur het ons ingevuld terug.
Ontvangstmelding
Er wordt u een bericht van ontvangst gestuurd na behouden aankomst.
Hartelijk dank voor de medewerking. Veel plezier bij het uitdenken van leuke
vragen.
Stages
- bijscholingen - symposia
VDB-dagen 2003
Organisatie: Vereniging voor Didactiek van de Biologie i.s.m. het Nederlands
Instituut voor Biologie (NIBI)
Onderwerp: 'De vele kanten van ICT in het biologieonderwijs'.
Plaats: LUC - Diepenbeek
Datum en programma
Vrijdag 21 november
13.00 uur - Ontvangst en registratie
(met koffie of thee)
13.30 uur - Opening - Mededelingen
- Inleiding
13.45 uur - Sooike Stoops, Vlaams Interuniversitair
Instituut voor Biotechnologie: Schoolprojecten van VIB
De 800 wetenschappers van VIB doen aan biotechnologisch onderzoek, maar de
VIB heeft ook een cel die zich bezighoudt met wetenschapscommunicatie, met
het onderwijs als belangrijke doelgroep.
VIB bracht dit jaar de cd-rom uit, 'BioTrom, een rondje
biotechnologie'. De BioTrom stelt gentechnologie visueel voor aan iedereen
die er wat meer over wil weten. Gentechnologie is immers een complex onderwerp
en een filmpje of animatie werkt vaak verhelderend. De CD brengt een selectie
uit de vele technieken die in gentechnologisch onderzoek gebruikt worden.
Scientists@work is een schoolwedstrijd die jongeren
en leerkrachten uitnodigt om proeven uit te voeren in een 'echt labo' onder
begeleiding van een 'echte
wetenschapper'.
14.25 uur - René Westra, Citogroep, Arnhem
Examen met de computer bij biologie in vmbo, havo en
vwo
In 2002 ging een compex-experiment van start Hierbij maakten leerlingen van
enkele scholen hun centraal examen biologie voor havo voor een gedeelte met
behulp van de computer. Zij kregen een aanbod van videofragmenten, simulaties
en modellen te zien,waarover zij vragen moesten beantwoorden. In 2003 breidde
dit experiment zich uit naar leerlingen van vmbo en vwo. In de toekomst zullen
er meer scholen bij worden betrokken, met als uiteindelijk doel voor alle
leerlingen een deel van het examen met behulp van decomputer te doen.
In de presentatie wordt materiaal getoond dat in de afgelopen periode op dit
gebied is ontwikkeld en ingegaan op de meerwaarde van deze ontwikkeling. Aan
het eind wordt even stilgestaan bij de mogelijkheden en moeilijkheden om een
examen volledig via de computer te laten maken en corrigeren.
15.05 uur- Koffie/thee
15.20 uur - lgnace Nennckx,
ALO biologie Leuven, College Hagelstein St-Kathelijne-Waver.
Energon
Multidisciplinair, vakoversthrijdend, analyserend en probleemoplossend denken,
zelfstandigleren zijn begrippen die niet meer weg te denken zijn uit ons
onderwijslandschap. Om dezebegrippen ruimte te geven worden op 1 september
2004 in Vlaanderen nieuwe lessentabellen ingevoerd en dit zonder af te stappen
van de klassikale werkvorm.
"Energon" is een vakoverschrijdend project gestart vanuit verschillende
lessen. In een kort verslag wordt geïllustreerd hoe de leerlingen de
computer hebben gebruikt voor de ontwikkeling en uitwerking van hun project.
16.00
uur - Liesbeth van der Grint, coördinator voor ICT
en Onderwijs, Faculteit Aard- en Levenswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam
Biodebat.nl
Het Biodebat (http://www.biodebat.nl)
is een interactieve website die sinds 1998 actief is.
Het Biodebat is voor leerlingen van de hoogste klassen van het vwo of havo.
Scholieren van verschillende scholen discussieren met elkaar over de mogelijkheden
van de moderne biologie. In het debat van 2002-2003 gaat het om toepassingen
die nu in de belangstelling staan: het gebruik van (embryonale) stamcellen
en het kloneren van mensen. De eerste drie debatten handelden over respectievelijk
genetische modificatie, kloneren
en xenotransplantatie.
Op de website kunnen leerlingen informatie vinden over moderne biotechnologie,
in contact komen met maatschappelijke organisaties en wetenschappers op het
gebied van moderne biotechnologie. Op school werken de leerlingen in kleine
groepen een casus uit die betrekking heeft op het onderwerp van het debat
Het standpunt van de groep kunnen zij toelichten op de speciale groepspagina's.
In de discussieruimte kunnen zij aan de hand van stellingen hun
standpunten uitwisselen. In 2003-2004 start een nieuw debat over Genomics.
Het Biodebat is een initiatief van Liesbeth van de Grint en Steef Steeneken,
beheerder van het Biologielokaal Digitale school.
16.40
- 17.30 uur - Thee en 'Markt': het uitproberen van verschillende
ICT-toepassingen.
Daarna avondprogramma: bezoek aan Jenevermuseum en diner.
Zaterdag
22 november
9.00 uur - Prof. Marion
Crauwels en Prof.Geert Vanpaemel, Bart Jonckx (wetenschappelijk medewerker)
KU. Leuven
Een onderzoekstocht per Cd-rom
In het voorgestelde project wordt vooral het wetenschappelijk onderzoek in
de kijker geplaatst Onderzoek wordt door wetenschappers zelf vaak genoemd
als het meest boeiende aspect van hun vak Uit tijdsgebrek of uit didactische
overwegingen is het echter moeilijk om de wereld van onderzoek te introduceren
op de schoolbanken. Het materiaal (in ontwikkeling) dat via dit project wordt
aangeboden probeert in deze leemte te voorzien.
Op de eerste plaats wordt de achtergrond en de methodologie achter de ontwikkeling
van deze Cd-rom toegelicht
Deze Cd-rom wordt opgevat als een onderzoekstocht, waarin creativiteit, logisch
nadenken en heldere formulering van onderzoeksvragen en -antwoorden worden
gestimuleerd. Leerlingen leren te begrijpen op welke wijze wetenschappelijke
discussies worden gevoerd en hoe kritische evaluatie en theoretische achtergronden
een rol spelen in het tot stand komen van nieuwe kennis. De Cd-rom presenteert
een aantal grote ontdekkingen uit de geschiedenis van de biologie. Elk van
de thema's kan afzonderlijk worden behandeld, hoewel het geheel door een tijdsband
is verbonden. De thema's kunnen zowel klassikaal als individueel worden uitgediept.
Ze worden als afzonderlijke modules ontwikkeld, zodat de leerkracht zelf kan
bepalen welke ontdekking het best past in het lesschema.
9.40 uur - Hilde Bertrands,
Katholieke Hogeschool Kempen
ICT in de hogeschoolopleiding
In de presentatie komen enkele vormen aan de orde waarin ICT in de hogeschoolopleiding
gebruikt wordt Naast evaluatie is dat bijvoorbeeld ook het gebruik in de samenopbouw
waarbij studenten toch individueel kunnen opgevolgd worden.
10.20 uur - Koffie
10.40 uur - Gerard Scholte en Ineke
Marree, SG Cambium, Zaltbommel
Bioplek
Bioplek (www.bioplek.org)
bestaat sinds eind 1999. De website is opgezet als een service aan onze leerlingen.
Practicum vormt een belangrijk onderdeel van onze lessen. De door onszelf
ontwikkelde methode van probleemkaarten en techniekkaarten werd het
eerst op Internet gezet, zodat de leerlingen het materiaal ook thuis konden
raadplegen voor het maken van verslagen. De laatste jaren is de site uitgebreid
met animaties en afbeeldingen en teksten die vooral bedoeld zijn voor zelfstudie.
In de presentatie zal de werkwijze gedemonstreerd en toegelicht worden.
Het aantal bezoekers van buiten onze school is sterk toegenomen. Ongeveer
65% van het bezoek komt uit Nederland en 32% uit Vlaanderen.
11.20 uur - Lida Schoen,
Nederlands coördinator van SAW
Science across the World: ICT (en veel meer) bij biologie
Science across the World is een uitwisselingsprogramma voor leerlingen van
10-16 jaar. Het omvat zestien kleinschalige projectjes voor ongeveer vier
lesuren over verschillende onderwerpen, zoals Wat heb je gegeten... ?', 'Blijf
gezond', 'Biodiversiteit" en "Over genetica gesproken".
Leerlingen communiceren met leerlingen in landen over de hele wereld over
de resultaten van hun onderzoekjes. De basis voor deze uitwisseling is leerlingmatenaal
met opdrachten en een gestandaardiseerd uitwisselingsformulier voor de resultaten.
Het meeste materiaal is zowel in de doeltaal als het Nederlands beschikbaar,
na registratie webbased al downloadable van de
website: www.scienceacross.org.
De te gebruiken werkvormen liggen niet vast. Afhankelijk van (ICT-)mogelijkheden
van de school, de docent(e) en de leerlingen kan er zelfstandig in groepjes
gewerkt worden tot helemaal klassikaal. Tijdens de werkgroep zullen veel concrete
voorbeelden van de ervaringen van scholen besproken worden.
12.00 uur - 'Markt': het uitproberen
van verschillende ICT-toepassingen
12.30 uur- Lunch en afronding
Inschrijving
Algemene inschrijving (incl. verslag) 40 EUR (NIBINDB-Ieden 30 EUR);
avondmaal op vrijdag 35 EUR; bezoek Jenevermuseum gratis; middagmaal op zaterdag
7 EUR.
Informeer voor ovemachtingsmogelijkheid.
Betaal het aangegeven bedrag op het postrekeningnummer 432-0000871-44 van
het Vliebergh - K.U.L, Zwartzustersstraat 2, 3000 Leuven en schrijf online
in via http://www.kuleuven.ac.be/vsc/.
Definitieve inschrijving a.u.b. onmiddellijk bij ontvangst van deze BIO.
Info: prof.dr. Patrick Reygel (LUC) 011/268336
Wetenschapscommunicatie
Een organisatie van Wecom (Centrum voor wetenschapscommunicatie), Kortom (Vereniging
voor overheidscommunicatie) en VIWTA (Vlaams instituut voor wetenschappelijk
en technologisch aspectenonderzoek).
Datum: maandag 17 november 2003 (9 - 17 uur)
Plaats: zaal De Schelp, Vlaams Parlement, ingang
Hertogstraat, 1000 Brussel
Onderwerp: hoe communiceren over complexe wetenschap
en hoe een populair-wetenschappelijk artikel schrijven?
Programma
09.00
uur ontvangst met koffie
09.30 uur: welkom
09.45
uur: lezing 'Wetenschap van publiek'
10.45 uur panelgesprek 'Bruggen
tussen wetenschap en samenleving'
11.45 uur: koffiepauze
12.00
uur: workshops 'Meet the press'
Keuze uit 'Natuur en techniek' 'De Standaard, VRT radio, VIM nieuws, Wetenschapsshow
'Hoe?zo!' en radioprogramma 'Jongens en Wetenschap'
13.00
uur: broodjesmaaltijd
14.00
uur: workshops 'zappen door wetenschapscommunicatie'
Keuze uit populair-wetenschappelijk schrijven,presenteren, mediatraining,
lntemetcommunicatie, burgerparticipatie, schriftelijk rapporteren en risicocommunicatie.
16.10 uur: voorstelling katernen
Wetenschapscommunicatie' van Wecom
16.30 uur: receptie
Onkosten: € 60. Inschrijven voor 10 november
via www.wecomproject.com
Info: Ingrid Tiggelovend (Wecom 03/2653484)
of www.wecomproject.com
Ontdek
het Grenspad
Het grenspad is een 1,5 km lang leerwandelpad dat werkelijk op de Belgisch-Franse
grens ligt in De Panne, langs de omheining van het duinennatuurreservaat De
Westhoek. Het pad loopt door de vijf landschapszones van dit reservaat de
binnenduinen, de oude
paraboolduinen, het stuifduin, de jonge paraboolduinen en de voorduinen.
De verschillende duinmilieus langs het pad worden met logo's voorgesteld.
In de binnenduinen zijn dat het olmenbosje, verwilderd cultuurbos, grazig
meidoomstruweel, mosduin, ratelpopulierenbos en cultuurbos op oude duinakker.
In de oude paraboolduinen ligt gemengd struweel, duingrasland van de oude
pannen, de poel en het rietveld. Het stuifduin toont stuivend helmduin, kaal
stuifduin en jong mosduin. In de jonge paraboolduinen vind je vochtig duingrasland,
wilgenstruweel,
begraasdeduinvallei, verstoorde droge duinen en duindoomstruweel. In de voorduinen
tenslotte liggen de zeereep en strandduintjes.
In het Vlaams Bezoekerscentrum De Nachtegaal' (Olmendreef 2, 8660 De Panne,
058/42 2151, natuur.nachtegaaI@lin.vlaanderen.be)
kan je de brochure 'Beleef het Grenspad' krijgen met 5 leuke doe-opdrachten:
- snuffel in het bos van Pietje Mol,
- ontrafel het mysterie van de vier witte struiken;
- duik in de wereld van de poel, - meet het duin;
- verken de zeereep-tuintjes.
Een rugzakje met het nodige educatieve materiaal voor het uitvoeren van de
opdrachten wordt, mits waarborg, gratis ter beschikking gesteld.
Waarschijnlijk kun je daar ook de brochure (in kleuren) 'Ontdek het Grenspad'
krijgen, interessant voor de bespreking van elk duinmilieu en voor de overzichtslijst
metNederlandse soortnaam en wetenschappelijke naam van de organismen die je
in dit gebied kanaantreffen.
Je bereikt het grenspad door de autosnelweg naar Calais langs afrit 1 (niet
1A) te verlaten, richting De Panne te volgen en aan het eerste rond punt voorbij
Plopsaland linksaf te slaan richting Bray-Dunes (Duinhoekstraat). Aan de grens
is een parkeerterrein
en daar moet je rechtsaf, de niet meer gebruikte spoorweg over.
Voor 'De Nachtegaal' moet je vanaf het hierboven vermelde ronde punt nog wat
verder rechtdoor rijden en de Olmendreef rechts tussen de bomen inslaan.
Onderwijstips
Als je een tip weet die zeker ook andere collega's kan interesseren stuur
die dan naar de redacteur.
Tip 413- De oorsprong van de mens
Als nr. 1 - 2003 van de special editions van National Geographic, verscheen
einde voorjaar een themanummer over de evolutie van de mens, in het Nederlands.
Het specialnummer bevat 10 artikels die al in het tijdschrift gepubliceerd
werden sinds 1995.
Het eerste artikel is van de hand van Meave Leakey en gaat over de vondst
van de op dat ogenblik oudste hominide in Kenia (Australopithecus anamensis,
gevonden in 1995). Het laatste artikel (augustus 2002) beschrijft de vondst
van de oudste mens
buiten Afrika (de mens van Dmanisi in Georgië). Het geeft een boeiend
(maar niet volledig) overzicht van de belangrijkste vondsten en theorieën
van de laatste 10 jaar.
Dit nummer is nu te koop in de betere tijdschriftenwinkel voor de prijs van
€ 6,95. Je kunt het ook bestellen via de website van www.nationalgeographic.be.
In juni was er ook een eerste Nederlandstalig nummer van Scientific America
(in tandemverkoop met EOS). Hier stond o.m. een zeer interessant artikel over
de huidskleur bij de huidige mensenrassen. In het kort samengevat komt het
er op neer, dat in de tropische zone de zwarte huidskleur bescherming biedt
tegen de afbraak van foliumzuur (vit. B11) door UVA-licht In de gematigde
zone speelt deze afbraak een kleinere rol, maar daar moet de huid integendeel
genoeg UVB-licht doorlaten om de synthese van vitamine D te bevorderen. Hier
zit zeker een mogelijk in om een module biologie uit te werken binnen een
vakoverschrjdend project over racisme en verdraagzaamheid.
Nog van Scientific America verscheen er een specialnummer "New
Look at Human Evolution".
Dit is eveneens een bundeling van vroeger verschenen bijdragen over o.a. Sahelanthropus,
de multiregionale theorie versus de "Out-of-Africa" theorie, de
evolutie van geboorte bij demens... Te bestellen via www.sciam.com
(of misschien ook wel via EOS).
Jos Punie (Vliermaalroot)
Tip 414 - Natuur&Milieu info
Voor onze collega's uit West-Vlaanderen (en ook de anderen) is dit zeer verzorgde,
interessante, viermaandelijkse gratis tijdschrift een aanrader. Er staan fraai
en kleurrijk geïllustreerde artikels in over de provinciale domeinen,
aankondigingen over NME- activiteiten en artikels over meer algemene aspecten
i.v.m. het milieu.
Aanvraag abonnement: Provinciaal Informatiecentrum
Tolhuis, Jan Van Eyckplein 1-2, 8000 Brugge, 050/40 74 74, provincie@west-vlaanderen.be
Digitale versie: surf naar www.west-vlaanderen.be,
ga bovenaan naar 'Nieuws' en klik daar op 'e-zines'. Abonneren kan via het
e-loket.
Ze leren niet meer juist schrijven, meneer!
Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het niet uit in wikee
vloogdre de ltteers in en wrood saatn, het einge wat blegnaijrk is is dat
de eretse en de ltaatse Itteer op de jiutse patals saatn. De rset van de Itteers
mgoen wUikueirg gpletaast wdoren en je knut vrelvogens gwoeon Izeen wat er
saatt. Dit kmot odmat we neit ekle Itteer op zcih Izeen maar
het wrood als gheeel.
Durf nu nog maar eens iets te zeggen over die -dt-fout!
Koninklijk
Antwerps Genootschap voor Micrografie
http://www.kagm.bewonerantwerpen.be
kagm@antwerpen.be
Het KAGM vergadert elke maandagavond van 20 tot 22 uur in de bioruimte van
de UA, campus Middelheim (ex-RUCA), Groenenborgerlaan 171, 2020 Antwerpen.
De bioruimte is te bereiken vanaf parking 2, tussen de gebouwen U en S, langs
het hellend vlak naar beneden. Iedereen die geïnteresseerd is in microscopie
is van harte welkom.
Hieronder het programma voor de volgende maanden. (P preparaat maken; C causerie;
D diversen).
03/11 - P Luchtwortel Pandanus
10/11 - P Eenvoudige weefselpreparaten
17/11 - D Zelf Rheinbergfilters maken
24/11 - P Kristallen in een droge uirok
01/12 - P Bladsteel Rhododendron
08/12 - P Histologisch preparaat
15/12 - P Blad ananas
05/01 - D Jaarvergadering
Lidgeld (per kalenderjaar)
je ontvangt
het Jaarboek en BIO en een lidkaart met vrije toegang tot de Zoo, Planckendael,
de Plantentuin in Meise, het Zwin, het KBIN, het Arboretum in Kalmthout, het
Afrikamuseum in Tervuren.
- Werkende leden: 15 €
- Studenten: 7 €
- Gepensioneerden: 8 €
- Verenigingen, scholen e.a.: 15 €
Jaarboek
en BIO
Stort het lidgeld op nr. 068-0 666 550-90 van deVereniging voor het Onderwijs
in de Biologie,de Milieuleer en de Gezondheidseducatie
p.a. E. Van Damme,
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
Om het driemaandelijks tijdschrift ZOO van de Antwerpse dierentuin te ontvangen
voeg je bij je lidgeld een supplement van 12,39 € (500 BEF) met de vermelding
ZOO. Let wel: ZOO verschijnt in juli, oktober, januari en april.
Voorzitter
Marleen Van Strydonck
(Officieel Onderwijs)
Te Boelaerlei 119/1 – 2140 Borgerhout
E-mail: marleen.vanstrydonck@ua.ac.be
Ondervoorzitter
Michel Asperges
(Vrij Gesubsidieerd Onderwijs)
Grote Steenweg 54 – 3400 Ezemaal
E-mail: michel.asperges@skynet.be
Secretaris
Victor Rasquin
Minister De Clercklaan 2 – 8500 Kortrijk
E-mail: [email]
Penningmeester
Emiel Van Damme
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
E-mail: emiel.vandamme@skynet.be
Redacteur
Jaarboek
Laurent
Inghelbrecht
Engelstraat 134 – 8480 Ichtegem
E-mail: laurent_inghelbrecht@hotmail.com
Adreswijzigingen
en lidkaarten
Herman Snoeck
Jan van Rijswijcklaan 277 – 2020 Antwerpen
Telefoon na 19 uur: 03/238 51 15