Woordje
van de nieuwe voorzitter
Meewerken in een goede ploeg die consequent en vrijblijvend heel wat activiteiten
succesvol afrondt en de dialoog over het toekomstige biologie- en wetenschapsonderwijs
ter harte neemt verleidde me om positief te antwoorden op de vraag de voorzittersfunctie
waar te nemen.
De “vernieuwde visie op onderwijs” waarin de huidige generatie
leerkrachten, biologen, wetenschappers nog een weg moeten zoeken en dit gekoppeld
aan de noodzaak om de maatschappij te integreren in ons onderwijs vormt tevens
een uitdaging voor de VOB.
Het streven naar een krachtige leeromgeving voor de “lerenden”
is een voornaam gegeven om deze jongeren maar ook ouderen interesse voor de
wetenschappen en in het bijzonder voor de biologie bij te brengen. Het creëren
van deze krachtige leeromgeving staat voorop in de nieuwe onderwijsvisie,
ze bereiken is voor vele leerkrachten een
Samen met de hele bestuursploeg hoop ik een bijdrage te kunnen leveren om
ons vak zo succesvol als mogelijk te kunnen geven.
Ignace Nerinckx (Muizen)
Internationale
Biologie-olympiade 2004
Op vrijdag 7 juli 2004 vertrekt de Belgische delegatie naar Brisbane in Australië
voor de 15de Internationale Biologie-Olympiade. Ben Cools en Vincent Moeneclaey,
de eerste twee laureaten van de Vlaamse Biologie Olympiade, beiden nu afgestudeerd
aan het Instituut Klein Seminarie Roeselaere, vormen samen met Eric De Bast
en Olivier Filleul, hun Waalse collega’s, het vier man sterke team dat
onze kleuren gaat verdedigen. Zij worden begeleid door Hugo Vandendries en
Marleen Van Strydonck voor de Nederlandse bewerkingen van de vragen en opdrachten
en door Gérard Cobut en Laurent Minet voor de Franse vertalingen.
De Internationale Biologie-Olympiade is een jaarlijkse competitie op hoog
niveau bedoeld voor leerlingen van de 3de graad secundair onderwijs die laureaat
zijn in de nationale (pre)selectie van hun land. De bedoeling is jongeren
te stimuleren voor wetenschappen en in contact te brengen met andere culturen.
Iets meer dan 1000 leerlingen namen deel aan die preselecties voor Vlaanderen
in het begin van dit jaar. 8 Finalisten volgden tijdens de paasvakantie een
theoretische en praktische bijscholing over de diverse onderwerpen die aan
bod komen tijdens de Internationale Biologie Olympiade. Op 24 april duidde
de eindproef met een theoretisch en praktisch gedeelte de twee (Vlaamse) eind-laureaten
aan.
Bespreking IBO proeven en resultaten
Een jury uit de deelnemende landen stelt een theoretische test en een praktische
proef samen en beoordeelt de resultaten.
Het praktische gedeelte bestaat uit vier onderdelen die elk 1,5 uur duren.
Het eerste ‘lab’ is biochemie: de studenten moeten een kolomchromatografie
uitvoeren en aan de hand van de uitgelezen resultaten eiwitbepalingen doen.
Daarnaast moeten ze ook nog enkele theorievragen beantwoorden in verband met
molecuulstructuur van secundaire en tertiaire eiwitten.
Het tweede lab heeft als thema cytologie: het herkennen van cellen op (foto’s
van) bloeduitstrijkjes enerzijds en het bepalen van bloedgroepen anderzijds;
ook hier wordt niet met echt bloed gewerkt maar met foto’s en meetresultaten
die de studenten moeten interpreteren.
Ongewervelden is het thema van het derde lab: dissectie en determinatie van
de monddelen van een sprinkhaan en het determineren van enkele mieren aan
de hand van een meegeleverde dichotome sleutel.
In het vierde lab moeten de studenten hun kennis van statistiek bovenhalen
want ze bepalen aan de hand van een foto van een deel van een waterplas de
verspreiding en de diversiteit van Azolla en Lemna.
Algemeen kan men stellen dat het praktische deel zeer zwaar is. Elk lab telt
veel vragen en bewerkingen.
Ter illustratie enkele cijfers: in lab 1 ligt het gemiddelde op 9,3/40, voor
lab 2 en lab 3 ligt het net op de helft (20/40), lab 4 scoort weer minder,
11/36. In lab 1 behalen 26 studenten geen (= 0!) punten, dat is toch ongeveer
14 % van de deelnemers.
Het theoretische deel bestaat uit 153 vragen, waarvan er uiteindelijk 11 geschrapt
worden. Gelukkig is het examen in 2 delen opgesplitst, 73 vragen in de voormiddag
en nog 69 in de namiddag. Voor elke beurt krijgen de studenten 150 min, dit
is een gemiddelde van 2 minuten per vraag. Slechts 13% van de vragen peilen
naar pure kennis, de overige 87 % naar begrijpen en toepassen. De vragen (een
vijftal) zijn rond een centraal probleem gegroepeerd en komen uit verschillende
disciplines. Bijvoorbeeld: een hondenfokker heeft een aantal ouderdieren gekruist.
De resultaten worden vermeld. Hierbij worden dan bvb. vragen over erfelijkheid,
biochemie en gedrag gesteld.
De resultaten van de theoretische proef liggen hoger dan voor het practicum:
het gemiddelde ligt op 56 voor deel 1 (d.i. 75%), en op 51,5 voor deel 2 (d.i.
74 %).
Hoe deden onze studenten het?
Eric De Bast (College Notre Dame te Basse-Wavre) behaalt voor België
een bronzen medaille. Hij is 81ste gerangschikt; Olivier Filleul, Vincent
Moeneclaey en Ben Cools eindigen respectievelijk 110de, 117de en 120ste op
159 deelnemers.
Eens te meer zijn hun resultaten te waarderen als men rekening houdt met het
feit dat deze leerlingen slechts twee uur biologie per week krijgen. In de
Olympiade treden zij in competitie met studenten uit 40 landen van over de
hele wereld waarvan velen uit speciale ‘Science Schools’ met een
programma dat zich op wetenschappen focust. Ook is het behalen van een medaille
niet de prioritaire doelstelling van onze studenten, waar dit in andere landen
soms kan betekenen dat men toegelaten wordt tot één van de prestigieuze
universiteiten.
De 1ste plaats is voor een student uit Singapore, de overige 15 gouden medailles
gaan naar USA (4), China en Groot-Brittannië (elk 2), Singapore, Canada,
Taiwan, Duitsland, Korea, Thailand, Ukraïne (elk 1). Verder werden er
nog 32 zilveren en 48 bronzen medailles uitgereikt, respectievelijk aan 20%
en 30% van de laureaten.
Er deden in het totaal 40 landen uit alle werelddelen mee. Brazilië,
Bruneï, Denemarken, Griekenland, Japan en Nieuw-Zeeland stuurden een
delegatie als observator om hun deelneming in één van de volgende
jaren voor te bereiden.
In naam van het organisatiecomité van de Vlaamse Biologie-Olympiade
wil ik hierbij nog speciaal de leerkrachten biologie bedanken die elk jaar
opnieuw hun leerlingen weten te motiveren voor, voorbereiden op en begeleiden
bij de Olympiade.
De organisatie van de nationale preselecties is mogelijk dank zij de logistieke
steun van de universiteiten, van het secretariaat van de Vlaamse Olympiades
voor Natuurwetenschappen aan het Limburgs Universitair Centrum te Diepenbeek
en van de Vereniging van de Leraren Biologie (VOB). Daarnaast is er de financiële
steun van de minister van Financiën, Innovatie en Media via het actieplan
Wetenschappen. Ook het ministerie van Onderwijs komt financieel tussenbeide
voor de inschrijvingen en transportkosten voor deelneming aan de Internationale
OIympiades.
Uiteraard mogen we niet vergeten dat naast al dat ‘brainwork’
er ook een portie cultuur en ontspanning op het programma staat tijdens zo’n
Internationale Olympiade. De studenten zullen hun bezoek aan een wolscheerderij
gevolgd door een heuse dansparty, de Australia Zoo, Seaworld en last but not
least de Golden Coast en een wandeling door het tropische regenwoud niet licht
vergeten. De begeleiders mogen genieten van een boottochtje op de Brisbane
en een rit naar de Mount Coot-tha met een prachtig zicht op de stad Brisbane.
Een voordracht door barones Susan Greenfield (GB) over het menselijke brein
moet ook onze breinen nog wat meer prikkelen.
Om te eindigen een citaat uit het dagboek van Vincent Moeneclaey.
Dit gebeuren was voor mij echt een ervaring om nooit meer te
vergeten. Ik vertrok met het idee in het achterhoofd dat het hier een werkelijk
saaie bedoening zou worden, maar ik werd ruimschoots in de positieve zin verrast
door het jeugdige enthousiasme van de andere deelnemers. Het is onbeschrijfelijk
hoe er tussen de deelnemers een band ontstaat van wederzijds respect en gene-genheid
over iedere grens heen; noch taal noch politiek ,… kan jonge mensen
verhinderen om con-tact te zoeken met elkaar en zich te amuseren. Dan blijkt
ook hoezeer de fenomenen racisme en xenofobie gesteund zijn op ongefundeerde
vooroordelen. Wat heeft de voorbije ervaring mij geleerd? Wanneer men de moeite
doet om op een onbevooroordeelde basis van respect een dialoog te openen met
andere jonge mensen, blijkt meestal dat zij een rijk innerlijk hebben onafhankelijk
van huidskleur, kapitaal of land van herkomst. En we worden allen door dezelfde
zaken geïntrigeerd en hebben gelijkaardige dromen. Zijn wij mensen heden
ten dage dan zo oppervlakkig dat we zelfs niet eens meer de moeite doen dieper
te kijken dan wat op het eerste gezicht verschillend is?
Marleen Van Strydonck, ondervoorzitter VOB, begeleider IBO (Borgerhout)
Statutenwijziging
VOB
Naar aanleiding van de nieuwe wetgeving op de vzw's moeten onze statuten worden
aangepast.
Je kunt de oude en de nieuwe versie vergelijken op onze website.
De nieuwe (aangepaste) versie moet door de werkende (stemgerechtigde) leden
worden goedgekeurd tijdens een buitengewone algemene vergadering.
Je wordt uitgenodigd om je stem uit te brengen tijdens het 10de Vlaams Congres
van Leraars Wetenschappen op zaterdag 13 november 2004, tussen 9.00 uur en
16.00 uur. Verdere gegevens over dit congres vind ook op onze site. Je krijgt
ter plaatse de nodige richtlijnen.
Wanneer geen 2/3 van onze leden hun stem uitbrengen zal begin december een
nieuwe algemene vergadering worden bijeengeroepen die hierover dan geldig
kan stemmen.
Elk stemgerechtigd lid heeft één stem en mag ook stemmen voor
één ander stemgerechtigd lid mits voorleggen van een geschreven
volmacht met volgende tekst:
" Ondergetekende, naam + voornaam, VOB-lid nr.
xxx, geeft hiermee volmacht aan naam + voornaam, VOB-lid nr. yyy, om in haar/zijn
plaats te stemmen over de nieuwe VOB-statuten. Handtekening."
Stages
– bijscholingen – symposia
Vleermuisavond
Datum: zaterdag 25 september (21-23 uur)
Plaats: Fort Oelegem, ingang Goorstraat.
Programma: diareeks, rondleiding doorheen de fortgebouwen, demonstratie
vleermuizendetector. Laarzen of waterdichte schoenen, zaklamp en warme trui
zijn wenselijk.
Onkosten: € 2,50
Info: Natuur 2000, 03/231 26 04
Ruimte voor alternatieve werkvormen in wetenschappen
en wiskunde
Datum: woensdag 6 oktober 2004
Plaats: UA-CNO, Universiteitsplein 1, 2610 Wilrijk
Programma: probleemgestuurd onderwijs, ontdekkend leren, begeleid zelfstandig
leren: onderwijsvormen die een verandering in aanpak van de lessen, in de
evaluatie van de leerlingen en in het gebruik van de media vergen. Hoe beginnen
we hieraan? Ervaringen van uit de praktijk!
Onkosten: € 27,60
Info en inschrijving: UA, Centrum Nascholing Onderwijs, 03/820 29
60, cno@ua.ac.be
http://www.ua.ac.be/cno
paddenstoelententoonstelling
Datum: 9 en 10 oktober 2004 (10-17 uur)
Plaats: Peerdsbos - Kindervreugd, Bredabaan 89, 2930 Brasschaat
Onkosten: € 2
Info: Koninklijke Antwerpse Mycologische Kring, André de Haan,
03/666 91 34, andre.de.haan@pi.be
- www.kamk.be
Milieu hier en in het zuiden
Datum: donderdag 14 oktober (9-16 uur)
Plaats: PIME, Mechelsesteenweg 365, 2500 Lier.
Onderwerp: vormingsmoment voor leerkrachten, directie en personeel
uit het basis- en secundair onderwijs. Het doel van deze vorming is een idee
te geven hoe je kan werken met je school rond duurzame ontwikkeling en milieu.
Programma
Basisonderwijs
Voormiddag: kiezen uit de werkwinkels ‘Van Water krijg je geen kater’
of ‘Drie kisten regenwoud’.
Namiddag: basisscholen leggen uit hoe zij te werk gaan rond dit thema.
Secundair onderwijs
Voormiddag: twee scholen vertellen hoe zij rond dit thema te werk zijn gegaan.
Namiddag: kiezen uit de werkwinkels ‘Goe eten, goe geweten’ en
‘Aardige voeten’.
Tijdens de pauzes en na de vorming kan je rondneuzen op de beurs waar verschillende
verenigingen en centra hun aanbod over dit onderwerp voorstellen. Tijdens
de middag wordt er een biologische lunch voorzien.
Onkosten: € 5. Inschrijving bij het PIME t.a.v. Veerle Moons,
tel: 015/31 95 11, fax: 015/31 58 80, e-mail: mos-groeneschool@pime.provant.be.
Info: idem.
LIMNET Limburgs Natuur- en Milieu-educatief Netwerk
Datum: zaterdag 20 november 2004 (9.30 uur tot 16.00 uur)
Plaats: Limburgs Universitair Centrum (LUC) - Diepenbeek
Onderwerp: 2de contactdag voor leerkrachten, natuurgidsen, milieu-
en duurzaamheidsambtenaren en MOS-contactpersonen om kennis te maken met vernieuwende
Natuur- en milieueducatie ... en met elkaar.
Programma voor de leerkrachten
Kleuteronderwijs
10.00 uur Afvalspel ‘Professor Zevensteen’ uit Het Groene Huis
in Bokrijk
10.30 uur Composteren met de klas
11.00 uur Milieuzorg op school (MOS): het voorbeeld van het Herckerhof uit
Herk-de-Stad
Lager onderwijs
10.00 uur Het ‘muizenproject’ uit domein Pietersheim (Lanaken)
- 1ste graad
10.30 uur MOS: het voorbeeld van de Sint-Joris-school uit Alken
11.00 uur Het project ‘Water van alle kanten bekeken’ uit Nieuwenhoven
- 3de graad
Secundair onderwijs
10.00 uur MOS: het voorbeeld van BuSO De Richter uit Genk
10.30 uur Het thema ‘Water’ in TSO-BSO, door het TIM uit Maasmechelen
11.00 uur Het structuurplan Limburg: moge-lijkheden voor het onderwijs - 3de
graad
Namiddag
Het namiddagprogramma is luchtiger opgevat met een beurs met standen van organisaties
die NME aanbieden. Verder zijn er ook enkele korte excursies in de onmiddellijke
omgeving: wateronderzoek, stiltewandeling, ‘met de bosmuis op stap’
…
Onkosten: deelneming is gratis. Inschrijven is verplicht.
Info en inschrijving: tijdens de kantooruren bij het LIMNET-secretariaat
in Het Groene Huis, tel.: 011 26 54 63, fax: 011 26 54 55, e-mail: limnet@limburg.be.
Kriebelbeestjes
in het KBIN
Kriebelbeestjes is een leuke, boeiende en spannende doe-tentoonstelling, voor
kinderen van 5 tot 13 jaar, over vliegen, muggen, huismijten, luizen, pissebedden.
Ze zitten in je keuken, op je matras en zelfs in je haren of op je huid. Ze
kriebelen, zijn een beetje griezelig, maar ook nuttig. Als je ze letterlijk
onder de loep neemt, vind je ze beslist heel kleurrijk en mooi.
Kriebel je weg in de fascinerende wereld van die allerkleinste huisgenoten.
Laat je verkleinen door de ‘krimpmachine’ en stuur je foto naar
je vrienden. Bengel als een spin in haar web. Stop je hand in de kriebeldoos.
Volg het spoor van bacteriën, mieren en maden. Verdien je diploma van
‘krieb-o-loog’!
Van 14 oktober 2004 tot 15 mei 2005, in het Museum voor Natuurwetenschappen
in Brussel. Op woensdag 13 oktober van 13 tot 20 uur kunnen uitsluitend leerkrachten
in avant-première naar Kriebelbeestjes komen voor een begeleide ontdekkingstocht.
U ontvangt ook twee tickets om met uw kinderen terug te komen op een latere
datum.
Gelieve te reserveren vanaf 20 september op info@natuurwetenschappen.be
of 02/6274227. Didactisch dossier en activiteitenboekje ter plaatse te verkrijgen
of te downloaden via www.natuurwetenschappen.be
Info: Museum voor Natuurwetenschappen, Vautierstraat 29 - 1000 Brussel
- 02/627 42 38 of
info@natuurwetenschappen.be
Verplichte reservering voor groepen: 02/627 42 52. Tarief schoolgroepen: €
4,5 per persoon
Onderwijstips
Tip 418 - Interessant in Nederland
De ecologische displays in de Burgers'
zoo van Arnhem en de vlindertuinen
van Emmen.
Sonja Decraemer (Oostende)
Koninklijk
Antwerps Genootschap voor Micrografie
Het KAGM
houdt elke maandag van 20 tot 22 uur een werkavond in de bioruimte van de
UA, campus Middelheim (ex-RUCA), Groenenborgerlaan 171, 2020 Antwerpen. De
bioruimte is te bereiken vanaf parking 2, tussen de gebouwen U en S langs
het hellend vlak naar beneden.
Iedereen die geïnteresseerd is in microscopie als hobby is van harte
welkom. Hieronder het programma voor de volgende maanden.
(P preparaat maken; C causerie; D diversen).
06/09 – D Anatomie van de zaadplanten I
13/09 – D Anatomie van de zaadplanten II
20/09 – P Penseelalgen
27/09 – D Snijden van plantencoupes met het handmicrotoom
04/10 – P Ovarium kat
11/10 – P Visschubben
18/10 – D Videofilm 'Parasieten'
25/10 – P Histologisch preparaat
08/11 – P Kristallen
Lidgeld
(per kalenderjaar)
je ontvangt het Jaarboek en BIO en een lidkaart met vrije toegang
tot de Zoo, Planckendael, de Plantentuin in Meise, het Zwin, het KBIN,
het Arboretum in Kalmthout, het Afrikamuseum in Tervuren.
- Werkende leden: 15 €
- Studenten: 7 €
- Gepensioneerden: 8 €
- Verenigingen, scholen e.a.: 15 €
Jaarboek en BIO
Stort het lidgeld op nr. 068-0 666 550-90 van de Vereniging voor het Onderwijs
in de Biologie, de Milieuleer en de Gezondheidseducatie
p.a. E. Van Damme,Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
Om het driemaandelijks tijdschrift ZOO van de Antwerpse dierentuin te ontvangen
voeg je bij je lidgeld een supplement van 12,39 € met de vermelding ZOO.
Let wel: ZOO verschijnt in juli, oktober, januari en april.
Voorzitter
Ignace Nerinckx
(Vrij
Gesubsidieerd Onderwijs)
Muizenhoekstraat 6,
B-2812 Mechelen
e-mail: ignace.nerinckx@pandora.be
Ondervoorzitter
Marleen Van Strydonck
(Officieel Onderwijs)
Te Boelaerlei 119/1 – 2140 Borgerhout
E-mail: marleen.vanstrydonck@ua.ac.be
Secretaris
Victor Rasquin
Minister De Clercklaan 2 – 8500 Kortrijk
E-mail: [email]
Penningmeester
Emiel Van Damme
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
E-mail: emiel.vandamme@skynet.be
Redacteur Jaarboek
Vik Casteels
Witveld 1 - 2811 Leest
e-mail : Vik.Casteels@advalvas.be
Adreswijzigingen en lidkaarten
Herman Snoeck
Jan van Rijswijcklaan 277 – 2020 Antwerpen
E-mail: herman.snoeck@antwerpen.be