BIO

Jaarvergadering VOB

Al waren we niet met velen, toch waren er collega's uit alle provincies naar het educatief bosbouwcentrum in Groenendaal gekomen.

We kregen eerst een overzicht van het werk dat door de afdeling Bos en Groen van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap wordt verricht en van de nieuwe visies die nu het beleid voor een duurzaam bosbeheer bepalen.

Dan bezochten we het bosmuseum Jan Van Ruusbroec, waar collega Mia Brankaer ons toonde hoe met de daar voorgestelde permanente tentoonstelling een aantal lessen voor aardrijkskunde en ecologie prachtig konden gestoffeerd worden.

Voor de middagboterham handelden we nog het 'officiële' deel van de dag af. Vermits secretaris Vic Rasquin absoluut moest aanwezig zijn in een van zijn drie scholen nam voorzitster Marleen Van Strydonck zijn taak waar en gaf het overzicht van het voorbije werkingsjaar. Uitspringer hierbij was natuurlijk de medeorganisatie van de Internationale Biologie-Olympiade.

Penningmeester Emiel Van Damme zorgde voor de jaarbalans, voor de eerste maal in euro.

In de namiddag trokken we het deel van het Zoniënwoud in dat rond het bosbouwcentrum gelegen is. Hier zagen we voorbeelden van de huidige manier van beheren. En als klap op de vuurpijl een hele plek met vogelnestjes (Neottia nidus-avis). Het vogelnestje is een orchidee zonder bladgroen die saprofytisch leeft met behulp van bodemschimmels in zijn wortels.

Wist je dat er in Groenendaal ook een arboretum is? Het werd oorspronkelijk in 1897 aangelegd, met een oppervlakte van 13,4 ha. Een 300-tal soorten staan systematisch gezet. Na tientallen jaren van verwaarlozing wordt het nu binnen een 8-jarenplan terug opgefrist. Er staat o.m. een populier met een omtrek van bijna 6 meter.

Herman Snoeck (Antwerpen)

De upside-downkwal

De Cassiopeia xamachana is een schermkwal die voorkomt in het heldere, warme water van mangroven. De kwallen zwemmen slechts in hun eerste levensperiode vrij rond. Als hun scherm een diameter van ca. 2 cm bereikt gaan ze over op een sessiele levenswijze. Zij draaien zich om, zodat ze zich met hun bovenzijde tegen een substraat kunnen vastzuigen. In de natuur is dat meestal de bodem; vandaar hun Engelse naam: 'upside-down jellyfish'. Als de milieuomstandigheden gunstig blijven, zullen ze heel hun verder leven op dezelfde plaats blijven Wordt het water bv. te troebel, dan zoeken ze al zwemmend een nieuw plekje om zich weer vast te zetten.

De kwallen maken voortdurend pompende bewegingen. Daarbij zuigen ze vers, plankton-rijk water aan. In het aquarium van de Zoo worden de kwallen gevoed met levende pekel-kreeftjes. Op de buikzijde - de van het substraat afgewende zijde dus - zijn buisvormige, groene structuren te zien. Daarin zitten duizenden eencellige wiertjes, die veel licht nodig hebben om aan fotosynthese te kunnen doen. Door de droge massa van de kwallen te bepalen, heeft men vastgesteld dat tot 2/3 van de totale massa voor rekening van de wiertjes komt.

De eencellige wiertjes zijn autotroof. Zij produceren het zuurstofgas en de energierijke voedingsstoffen die de kwal nodig heeft. Ze zijn te vergelijken met de eencellige wiertjes op de regenkant van een boom. Op een boom zitten ze echter als vrije individuen, terwijl ze in de kwal gevangen worden gehouden. Dode wiercellen worden door de kwal verteerd.

De kwal zorgt voor huisvesting en levert nuttige producten voor de stofwisseling van de wiertjes. Dit is een mooi voorbeeld van symbiose.

In koralen en zeeanemonen heeft een soortgelijke symbiose plaats, alleen zitten daar de eencellige wiertjes meer verspreid, zodat ze niet opvallen.

Je kunt de symbiose van de upside-downkwal niet vergelijken met die in korstmossen, want in deze laatste zijn de partners eencellige wiertjes en een zwam, dus een reducent.

Cassiopeia was de vrouw van de Ethiopische koning Cepheus en moeder van Andromeda. Cassiopeia beweerde dat ze mooier was dan de Nereâden (zeenimfen), waarop Poseidon een zeemonster zond dat het land verwoestte. Door Andromeda te offeren zou verdere verwoesting uitblijven. Toen de koningsdochter aan een rots vastgeklonken was en het zeemonster haar bedreigde, doodde Perseus het monster. Hij nam Andromeda mee naar Griekenland en doodde tijdens het bruiloftsfeest haar verloofde Phineus met behulp van het Medusahoofd.

Met een 'beetje' verbeelding zie je in de kwal een bleek, dood hoofd met wiegende haren, overdekt met zeewier. (Méduse, het Franse woord voor kwal, is trouwens afgeleid van het afgehakte hoofd van Medusa, dat in zee werd geworpen.)

Frans Desfoss¯s (Edegem)

Biologie op internet

Deze interessante sites werden ons gemeld.: http://www.bioplek.org

Vakoverschrijdend en casusgestuurd project rond duurzaamheid

Praktisch zal regenwoud.kom de leerlingen doorheen de virtuele expeditie naar het Centro Neotropico SarapiquiS confronteren met zes casussen. Deze casussen zijn gekozen uit situaties die in het Centro Neotropico SarapiquiS van toepassing zijn, maar ook bij ons actueel zijn. Deze casussen zijn afgeleid uit de inhoudelijke thema's biodiversiteit, Caraïbische muziek, Voto-cultuur, gelijke kansen voor vrouwen, jobs en biologische waterzuivering. De creatiefste klassen krijgen de kans om geselecteerd te worden voor de eindronde. Dit is een evenement waarbij 10 laureaten meedingen om de expeditiereis naar Costa Rica. Regenwoud.kom zal het schoolteam ondersteunen bij het realiseren van de vakgebonden en vakoverschrijdende eind-termen. Regenwoud.kom heeft ervoor gekozen de belasting voor het schoolteam zo minimaal mogelijk te houden.

Meer informatie over regenwoud.kom vindt u op de website www.regenwoud.com. Het kernteam van regenwoud.kom is ook altijd bereid een presentatie te geven over het project. Op info@regenwoud.com kunt u ons bereiken.

Schoolproject en wedstrijd 2002-2003.

Dit vakoverschrijdend schoolproject had in 2001-2002 een groot succes. Het enthousiasme van de deelnemers, hun inzet en de prachtige projecten spreken voor zich, kijk maar op www.farmersatwork.be.

VIB wil dit initiatief graag uitbreiden. De editie 2002-2003 heeft volgende nieuwigheden:

- naast landbouw, komen ook projecten over 'voeding
- weet wat je eet' en meer techno-logische projecten in aanmerking
- chatsessies met vorsers uit Vietnam, Mexico, USA,...
- projecten kunnen reeds in oktober starten.

De wedstrijd staat opnieuw open voor alle jongeren uit de 2de en 3de graad secundair onderwijs o.l.v. een leerkracht. Inschrijven kan tot 30 september.

Interesse? Contacteer ons zo vlug mogelijk. We sturen je graag alle info. VIB, Rijvisschestraat 120, 9052 Zwijnaarde, 09/2446611, vib@vib.be

Stages - bijscholingen - symposia

Alhoewel we het reeds in BIO 2 hebben aangekondigd toch nog opnieuw even melden dat het Vlaams Congres van Leraars Weten-schappen zal doorgaan aan de KULAK in Kortrijk op zaterdag 30 november en niet op 16 november zoals in BIO 1 stond.

Frans De Meuter, tel. 016/23 01 55

Marion Crauwels, tel. 016/32 42 90
marion.crauwels@bio.kuleuven.ac.be

ICT in de les biologie

REN, het Regionaal ExpertiseNetwerk Oost-Vlaanderen, heeft als centrale opdracht de computer en toebehoren te integreren in de school- en klaspraktijk. Het nascholingsaanbod voor het volgend schooljaar vind je op http://www.renovl.be/nieuw. Thema 6 geeft een overzicht van de vakgerichte cursussen, waaronder ICT in de les biologie.

Meer informatie bij Isabelle Claeys, H. Dunantlaan 2, 9000 Gent, 09/331 29 73, Isa.Claeys@rug.ac.be

We komen stilaan in een periode waarin meer en meer ervaren leerkrachten op rust gaan (nou ja!) terwijl jonge collega's hun plaats komen innemen.

Daarmee verlaat een hele boel ervaring het klaslokaal en komt er iemand in de plaats die het allemaal weer van voor af aan moet gaan ontdekken en ervaren. Hier wil VOB een helpende hand reiken.

We weten allemaal dat het uitvoeren van aangepaste en interessante proefjes in de klas veel werk met zich meebrengt: een geschikt experiment opzoeken, dat uitvoerbaar is met het materiaal en materieel waarover we kunnen beschikken en dat altijd lukt en duidelijke resultaten oplevert.

Een cd-romgeschenk

Door allerlei omstandigheden is ons jaarboek ditmaal niet op tijd klaar geraakt. Je ontvangt het begin juli. Als geschenk sturen we ook ditmaal een cd-rom mee.

Het schijfje is niet zelfopstartend. Er staan 18 Worddocumenten op met gebruiksklare informatie, werkbladen en experimenten voor ASO en TSO. Het is een werkstuk van het Nationaal Jenevermuseum in Hasselt en heet: "Een borrel vol wetenschap en technologie."

Je moet er nog wel zelf het meegeleverde etiket op kleven. Daarvoor eerst even voorzichtig uittesten want beide zijden van het hebben dezelfde kleur!

VOB cd-rom

Er zijn nog 57 exemplaren van onze vorige cd-rom beschikbaar.

Inhoud: Bioshow, Etiket, Enzym, Internet en Pictures. De namen alleen zeggen al genoeg over de inhoud.

Collega's die een gratis exemplaar willen hebben kunnen dat komen afhalen bij de redacteur. Wel eerst even telefoneren om af te spreken.

En er zijn ook nog enkele exemplaren van het boekje met de VOB-tips. Zelfde voorwaarden.

Wat moet je hier van denken?

Omdat er voor het Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen vraag is naar werkgroepen voor de 1ste graad zijn we op zoek gegaan naar collega's die in de eerste graad les geven en die bereid zijn om een werkgroep te verzorgen.

Er werd naar de directies van alle 199 Vlaamse middenscholen een brief gestuurd met de vraag om de coördinaten door te geven van 'uw leerkracht biologie/fysica 1ste graad die interessant werk levert in de klas, op een originele manier les geeft, de leerstof op een eigen wijze aanpakt, inspirerend les geeft en eigen ideeën heeft over het wetenschaps-onderwijs in de middenschool'.

Er heeft één school gereageerd!

Collega's regenten die zich nu op hun teen getrapt voelen kunnen met mij contact opnemen.

Herman Snoeck (Antwerpen)

BIO-humor

Naar aanleiding van mijn oproep in deze rubriek in het nummer van maart laatstleden (BIOS jg. 32, nr. 2, p. 10) ontving ik een reactie van Aan Quaghebeur (Torhout), waarvoor hartelijk dank.

Hieronder een selectie van de leukste en op het eind nog een paar herinneringen van mezelf. In een aantal gevallen herkent u wellicht de situatie. Veel plezier.

Tweede graad (TSO)

In de rubriek 'Verkeerde schijfwijzen'.

- commensalisme: commercalisme, communualisme.

- mutualisme: manualisme.

In de rubriek 'Alternatieve fauna en flora'.

- Stekelbaarsjes: steekbaarsjes.

Derde graad (TSO Biotechniek en Chemie: 3 & 2 uur bio/week)

In de rubriek 'Originele omschrijvingen en stellingen'.

- Diastema: geslachtsziekte.

- Morula: de morula of moederkoek dient als voedsel voor het embryo in de baarmoeder
- Diatomee: een plaats in het gebit waar de hoektanden in passen...

- Psychrofiele bacterie: een bacterie die ervan houdt zich in de hersenen te nestelen (n.v.d.r.: natuurlijk verward met psychofiele bacterie).

- Cellulase: een enzym om cellulitis te bestrijden.

- Voorbehoedsmiddelen dienen om de zwangerschap af te remmen.

- De kennis en de wetenschap over de genentheorie heeft ertoe geleid dat giraffen een langere nek kregen.

- De fotosyntheseprocessen vinden plaats in de cellen van de bladgroenkorrels.

- Longen zijn ontstaan uit kieuwspleten.

- Huidmondjes gaan dicht door samentrekkingen van de sluitspieren.

In de rubriek 'Verkeerde schrijfwijzen'.

- Melkinjectie i.p.v. melkejectie.

- Plasticiden i.p.v. plastiden (n.v.d.r.: verre echo's uit de kleuterklas).

- Contragenen i.p.v. oestrogenen.

- Romula (n.v.d.r.: de zus van Romulus?) i.p.v. morula.

- Tyfus i.p.v. thymus.

- Rimbose i.p.v. ribose (n.o.t.k.: Rambo in de rimboe? Daar komt geheid rimboes van!)

Tot slot nog eentje gelezen in het schoolkrantje van haar zoon (toen nog in de kleuterschool).

De juf vraagt een "pauw" te omschrijven. Antwoord: "Dat is een vogel die eruit ziet als een kip in bloei."

Zelf herinner ik mij er nog een paar uit excursieverslagen (ASO) in de rubriek 'Alternatieve fauna en flora'

- Een soort zee-eend ver op zee? Een eindereend.

- Een zwarte visetende vogel die graag paling naar binnen schuift en dat gisteren deed? Een aalschover.

- Een kruising tussen een kokmeeuw en een kapmeeuw (Zuid-Nederlands voor dezelfde soort)? Een kakmeeuw.

- En wat dacht u van 'wilde wijf' (i.p.v. 'wilde weit')?

Met uw medewerking de volgende keer weer meer van dat. Wat was het biohumorgehalte van de voorbije examens?

Alles kan nog steeds naar hetzelfde adres: Guido Rappé, Kapelstraat 3, 9910 Ursel, guido.rappe@br.fgov.be.

Koninklijk Antwerps Genootschap voor Micrografie

http://www.kagm.bewoner.antwerpen.be
kagm@antwerpen.be

Het kagm vergadert elke maandagavond van 20 tot 22 uur in de bioruimte van het RUCA (UA), Groenenborgerlaan 171, 2020 Antwer-pen. De bioruimte is te bereiken vanaf parking 2, tussen de gebouwen U en S, langs het hellend vlak naar beneden.

Iedereen die belangstelling heeft voor microscopie is van harte welkom. Meer informatie verkrijgbaar bij de redacteur van BIO.

Hieronder het programma voor de volgende maanden. (P preparaat maken; C causerie; D diversen).

01/07 : P Bladsteel kiwi

08/07 : P Schimmelsporen

15/07 : P Enkele niet-blijvende preparaten

22/07 : D Allerlei

29/07 : P Zaad Annapaulonia

05/08 : D Plankton

19/08 : D Pollenfilters onder de microscoop

26/08 : P Fossiele foraminiferen

02/09 : P Bremstengel

Zoekgeraakt

Wie kan het nieuwe adres van Koenraad Roggemans, voorheen Veluwestraat in Mechelen, meedelen aan de redacteur?

Lidgeld (per kalenderjaar)

je ontvangt het Jaarboek en BIO en een lidkaart met vrije toegang tot de Zoo, Planckendael, de Plantentuin in Meise, het Zwin, het KBIN, het Arboretum in Kalmthout, het Afrikamuseum in Tervuren.

- Werkende leden: 15 €
- Studenten: 7 €
- Gepensioneerden: 8 €
- Verenigingen, scholen e.a.: 15 €

Jaarboek en BIO
Stort het lidgeld op nr. 068-0 666 550-90 van deVereniging voor het Onderwijs in de Biologie,de Milieuleer en de Gezondheidseducatie
p.a. E. Van Damme,
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
Om het driemaandelijks tijdschrift ZOO van de Antwerpse dierentuin te ontvangen voeg je bij je lidgeld een supplement van 12,39 € (500 BEF) met de vermelding ZOO. Let wel: ZOO verschijnt in juli, oktober, januari en april.

Voorzitter
Marleen Van Strydonck
(Officieel Onderwijs)
Te Boelaerlei 119/1 – 2140 Borgerhout
E-mail: marleen.vanstrydonck@ua.ac.be

Ondervoorzitter
Michel Asperges
(Vrij Gesubsidieerd Onderwijs)
Grote Steenweg 54 – 3400 Ezemaal
E-mail: michel.asperges@skynet.be

Secretaris
Vic Rasquin
Minister De Clercklaan 2 – 8500 Kortrijk
E-mail: [email]

Penningmeester
Emiel Van Damme
Hoge Weg 234 – 8200 Sint-Andries (Brugge)
E-mail: emiel.vandamme@skynet.be

Redacteur Jaarboek
Laurent Inghelbrecht
Aartrijksestraat 4 – 8211 Aartrijke
E-mail: laurent_inghelbrecht@hotmail.com

Adreswijzigingen en lidkaarten
Herman Snoeck
Jan van Rijswijcklaan 277 – 2020 Antwerpen
Telefoon na 19 uur: 03/238 51 15