Indeling van de organismen steunend op hun metabolisme
Er bestaan zoveel classificatiesystemen als er criteria zijn die men hanteert voor die classificatie.
Zo weten we dat al wat leeft gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van een reeks min of meer complexe koolstofverbindingen. Wanneer we vertrekken van de aard van de koolstofbron, kunnen we reeds een indeling maken in drie groepen:
- de koolstofbron is CO2 : in dit geval is het organisme autotroof
- de koolstofbron is een organische verbinding: het organisme is heterotroof
- de koolstofbron voor de opbouw van de eigen organische verbindingen kan zowel CO2 als externe organische verbindingen zijn: het organisme is mixotroof.
Voor de opbouw van eigen organisch materiaal is energie noodzakelijk. Nemen we de aard van de energiebron als criterium, dan komen we tot volgende indeling:
- de energiebron is (zon)licht: het organisme is fototroof.
- het organisme haalt de nodige energie uit de oxidatie van chemische verbindingen: in dit geval is het chemotroof.
De reductiereacties, die aan de basis van de synthese van celeigen materiaal liggen, kunnen ook aanleiding geven tot een classificatie. We hoeven alleen te kijken naar de elektronenbron:
- is dit een anorganische verbinding, dan is het organisme lithotroof.
- worden de elektronen bekomen via de oxidatie van organische verbindingen, dan is het organisme organotroof.
Verdere opsplitsingen kunnen we bekomen door combinatie van diverse selectiecriteria. Zo kunnen we bv. chemotrofen verder opsplitsen in chemolithotrofen, die dan weer verder kunnen onderverdeeld worden in chemolithoautotrofen en chemolithoheterotrofen...
Zetten we voor alle duidelijkheid alles nog eens alfabetisch op een rijtje
- autotrofen: gebruiken CO2 als primaire koolstofbron. De meeste obligaat autotrofen zijn chemolithotroof of fotolithotroof.
- chemotrofen: gebruiken chemische verbindingen als primaire energiebron.
- chemolithotrofen: gebruiken chemische verbindingen als primaire energiebron en anorganische verbindingen zijn de elektronendonors voor de reductiereacties; zijn vaak autotroof.
- chemolithoautotrofen: gebruiken CO2 als koolstofbron en halen de energie voor de synthese van hun organische verbindingen uit de oxidatie van anorganische verbindingen. Slechts een beperkt aantal soorten behoort tot deze groep, maar zij spelen wel een belangrijke rol in de koolstof-, stikstof- en zwavelcyclus.
- chemolithoheterotrofen: gebruiken externe organische verbindingen als koolstofbron en halen de nodige energie voor hun synheseracties uit de oxidatie van anorganische verbindingen.
- chemo-organotrofen: halen de nodige energie voor hun synthesereacties uit de oxidatie van organische verbindingen.
- chemo-organoheterotrofen: gebruiken externe koolstofverbindingen als koolstofbron voor de synthese van celeigen materiaal en halen de nodige energie uit de oxidatie van organische verbindingen. Deze groep omvat een groot deel van de moneren, zwammen en alle dieren.
- fototrofen: gebruiken licht als primaire energiebron; sommige zijn facultatief chemotroof.
- fotoautotrofen: gebruiken licht als primaire energiebron en CO2 als primaire koolstofbron.
- fotoheterotrofen: gebruiken licht als primaire energiebron en CO2 als primaire koolstofbron en externe organische verbindingen als primaire koolstofbron.
- fotolithotrofen: gebruiken anorganische verbindingen als elektronendonors tijdens het fotosyntheseproces.
- fotolithoautotrofen: gebruiken licht als energiebron voor de reductie van CO2. De elektronendonors zijn anorganische verbindingen. Tot deze groep behoren o.a. de planten en de cyanobacteriën.
- foto-organotrofen: gebruiken organische elektronendonoren tijdens de fotosynthese.
- heterotrofen: gebruiken externe organische verbindingen als primaire koolstofbron.
- mixotrofen: halen de nodige energie vooral uit de oxidatie van anorganische verbindingen, maar kunnen zowel CO2 als externe organische verbindingen gebruiken als koolstofbron voor hun eigen materiaal.
Victor Rasquin (Kortrijk)
