JULI
2007
INHOUD
- Internationale Biologie-olympiade
-
13de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen
-
Wie was Linnaeus?
-
Het mysterie van de voortplanting (deel I)
-
Nano nu
-
Scientists@work
-
Stages - bijscholingen - symposia
-
Vragenrubriek
- Onderwijstips
-
Koninklijk Antwerps Genootschap voor Micrografie
Internationale Biologie-olympiade
Bronzen
medaille voor België!
Op vrijdag 13 juli 2007 (hopelijk
is dat geen slecht voorteken) vertrok de Belgische delegatie naar de
universiteit van Sasketchewan in Saskatoon (Canada) voor de 18de Internationale
Biologie-olympiade (15 tot 21 juli).
Gert-Jan Dugardein van het
O.L.Vrouw-Lyceum te Ieper en Bart Bueken van het Koninklijk Atheneum te Tienen,
de twee laureaten van de Vlaamse Biologie-olympiade, vormen samen met Nicolas Dechamps (Atheneé royal
Marguerite Bervoets, Mons) en Alexandre Riolo (Institut St. Joseph, Châtelet)
het vier man sterke team dat onze kleuren ging verdedigen. Zij werden begeleid door Hugo
Vandendries, Marleen Van Strydonck en Vic Rasquin voor de Nederlandse
bewerkingen van de vragen en opdrachten en door Gérard Cobut, Laurent Minet en
Louis Devos voor de Franse vertalingen.
Wat is de Biologie-olympiade?
De Internationale Biologie-olympiade is een jaarlijkse competitie op hoog
niveau bedoeld voor leerlingen van de 3de graad secundair onderwijs die
laureaat zijn in de nationale preselectie van hun land. Ieder jaar is een ander land gastheer
voor de Olympiade (in 2001 was dit België). De bedoeling is jongeren te stimuleren voor wetenschappen en
in contact te brengen met andere culturen.
Juistgeteld 954 leerlingen namen
deel aan die preselecties voor Vlaanderen in het begin van dit jaar. 11
finalisten kregen tijdens de paasvakantie een theoretische en praktische
bijscholing over de diverse onderwerpen die aan bod komen tijdens de Internationale
Biologie-olympiade. Op 28 april
duidde de eindproef met een theoretisch en praktisch gedeelte (waaraan 15
finalisten deelnamen) de twee Vlaamse laureaten aan.
Bespreking IBO
proeven en resultaten
Aan de internationale ‘Olympische spelen van de biologie’ namen 49 delegaties
van over de hele wereld deel, in totaal 192 studenten die net hun secundair
onderwijs beëindigden.
Een internationale jury bestaande
uit professoren en experten van de deelnemende landen evalueert de theoretische
test (gebaseerd op ingestuurde vragen) en de praktische proeven die experten
uit het gastland voorstellen. Alle domeinen van de biologie - vooral de meest
actuele - komen aan bod, in theorie op het niveau van het secundair onderwijs,
maar dikwijls het bachelorniveau waardig!
Het praktische gedeelte bestaat uit
vier onderdelen die elk 1,5 uur duren.
Het eerste ‘lab’ was biochemie: "Hoeveel bloemkool mag men eten
vooraleer het toxische effect merkbaar wordt?" Dit kon berekend worden door met spectrofotometrie het
thiocyanaatgehalte in bloemkool te bepalen. Het tweede lab had als thema "plantenanatomie":
dissectie van een bloem (lelie) en het bestuderen van bloemdia-grammen hoorden
erbij. "Ongewervelden"
was het thema van het derde lab: dissectie en determinatie van een aantal ‘wormachtige
dieren’: "Wat is het verschil
tussen een regenworm en een zeeduizendpoot?" In het vierde lab, erfelijkheid, kwamen de basisprincipes
van klonering aan bod en werd de genetica van zaadhuid en zaadvorm bij bonen
statistisch onderzocht.
De theoretische test was evenmin
van de poes: een honderdtal meerkeuzevragen, grafieken, berekeningen, invul- en
sorteervragen over celbiologie, fysiologie en anatomie, genetica, ecologie,
biosystematiek en ethologie... Die
test werd in twee delen afgenomen, telkens minimum 2.30 uur, in de voormiddag
en in de namiddag.
Hoe deden onze
studenten het?
Er werden 20 gouden medailles uitgereikt.
Eerste werd een deelnemer uit Thailand, met 94,1 %, de 20ste behaalde 87
%. Voor de 42 zilveren medailles
lagen de resultaten tussen 86,8 en 79 %.
De 56 bronzen medailles werden behaald vanaf 78,5 %. De met 29,7 % allerlaatst gerangschikte
deelnemer kwam uit Turkmenistan.
Italië stuurde een delegatie als
observator om hun deelneming in één van de volgende jaren voor te bereiden.
Bart Bueken werd 99ste
(73,4%) op 192 en behaalt daarmee een bronzen medaille voor België, Gert-Jan
Dugardein eindigde als 135ste met 71,9 %.
Nicolas Dechamps behaalde 61,5 % op de 166ste plaats en Alexandre Riolo
58 % op de 177ste.
Eens te meer zijn de resultaten van
onze deelnemers te waarderen als men rekening houdt met het feit dat deze
leerlingen slechts twee uur biologie per week krijgen. In de Olympiade treden zij in
competitie met studenten uit landen van over de hele wereld waarvan velen uit
speciale ‘Science Schools’ met een programma dat zich op wetenschappen focust
(met soms 6 tot 9 uur biologie per week).
Ook is het behalen van een medaille niet de prioritaire doelstelling van
onze studenten, waar dit in andere landen soms kan betekenen dat men toegelaten
wordt tot één van de prestigieuze universiteiten, een studiebeurs krijgt of in
het buitenland mag studeren..
Uiteraard mogen we niet vergeten
dat naast al dat ‘brainwork’ er ook een portie cultuur en ontspanning op het
programma staat tijdens zo’n Internationale Olympiade. De studenten werden getrakteerd op een
echte pow-wow (= dansen van de Indianen) en ze mochten de nacht doorbrengen in
een echte tipi. De wandeling door
het Prince Albert National Park was eveneens de moeite waard. De begeleiders konden ook genieten van
de pow-wow, de nacht in een tipi werd hen – gelukkig maar –
bespaard. De 'Taste of
Saskatchewan' gaf hen dan wel de gelegenheid te proeven van allerlei culturen,
zowel culinair, muzikaal en qua entertainment.
Na de IBO deed de Vlaamse delegatie
dan nog een rondreisje van 1 week in Canada, met als hoogtepunt een prospectie
op een dinosaurus-vindplaats.
In naam van het organisatiecomité
van de Vlaamse Biologie-olympiade willen wij speciaal de leerkrachten bedanken
die elk jaar opnieuw hun leerlingen weten te motiveren voor, voorbereiden op en
begeleiden bij de Olympiade.
De organisatie van de nationale
preselecties is mogelijk dank zij de logistieke steun van de universiteiten en
het secretariaat van de Vlaamse Olympiades voor Natuurwetenschappen aan het
Limburgs Universitair Centrum te Diepenbeek en van de Vereniging voor het
Onderwijs in de Biologie, de Milieuleer en de Gezondheidseducatie (VOB). Daarnaast is er de financiële steun van
de minister van Financiën, Innovatie en Media via het actieplan Wetenschappen
voor de inschrijvingen en de transportkosten
Marleen Van Strydonck en Hugo
Vandendries
Begeleiders Internationale Biologie-olympiade
Wie was Linnaeus?
Carolus Linnaeus (Carl von Linné) werd op 23 mei 1707
geboren in het Zweedse Råshult.
Als kleine jongen was Linnaeus een
heuse spijbelaar. Zijn vader, die
dominee was, had hem graag in zijn voetsporen zien treden, maar de kleine
jongen was enkel geboeid door de natuur.
Hij studeerde voor arts aan de universiteit van Uppsala en genoot er al
op jonge leeftijd heel wat faam.
De Zweedse
Academie voor Wetenschappen zorgde voor de financiële middelen om de jonge
wetenschapper van 25 jaar op expeditie naar Lapland te sturen om daar de
natuurlijke rijkdommen van het land te onderzoeken. De jaren die daarop volgden, trok hij door de rest van het
land, geen uithoek was hem te ver.
Hij beschreef in zijn reisverslagen de Zweedse natuur tot in de details
en wordt bestempeld als de eerste ecoloog ter wereld. Tijdens zijn trektocht door zijn geboorteland leerde hij
zijn echtgenote kennen, de naar verluidt mooie Sara Elisabeth Moræa, waarmee
hij later 7 kinderen kreeg. Twee
ervan stierven op jonge leeftijd.
Linnaeus was
een krak in alles wat hij ondernam.
Hij behaalde in Harderwijk een doctoraat door zijn bevindingen over
malaria, had een succesvolle praktijk als arts in Stockholm, werd in Zweden op
handen gedragen door zijn studenten als humoristisch en charismatisch
hoogleraar geneeskunde. Zijn humor
blijkt ook uit het feit dat hij voor de gewone pad de naam ‘Bufo bufo’
verzon, zijn manier om zijn Franse collega en leeftijdgenoot De Buffon te ‘eren’.
In 1735 ging
hij in Nederland in dienst als privé-arts bij de steenrijke directeur van de Oost-Indische
Compagnie, George Clifford. Deze
man had te Haarlem een gigantische collectie dieren, zeldzame tropische
planten, boeken en herbariumspecimens.
Linneaus kweekte er als eerste Europeaan bananen! De 18de eeuw was de eeuw van de
nieuwsgierigheid, de eeuw van de verzamelwoede en rariteitenkabinetten kregen
meer wetenschappelijke aandacht.
Linnaeus bracht in 1737 dan ook het werk ‘Hortus Cliffortianus’ uit,
waarin hij de collectie van Clifford beschreef en probeerde te ordenen.
Linnaeus
stierf op 10 januari 1778 en heeft de wetenschap 70 boeken en tal van
stellingen en documenten nagelaten.
In de periode na zijn dood was de ‘Linnaeaanse plantkunde’ erg populair
in Europa. Zo ook bij ons waar
Natalis-Joseph de Necker een flora opstelde volgens de classificatie van
Linnaeus. Van der Stegen de Putte
en Rozin waren aanhangers van Linnaeus en richtten in 1795 de ‘Sociéte d’histoire
naturelle’ op. Rozin was een Zweed en had les gekregen van Carolus Linnaeus
jr. Beiden gaven les aan de
centrale school te Brussel en stonden letterlijk aan de wieg van wat later de
Plantentuin geworden is.
Officiële website over het
Linnaeusjaar: www.linnaeus2007.se
Persmededeling Nationale
Plantentuin
Het mysterie van de voortplanting (deel I)
Iedereen die een beetje biologie
geleerd heeft, weet dat bij de mens de bevruchting tot stand komt door de
versmelting van een eicel met een spermatozoïde (of zaadcel) en dat een nieuw
organisme zich alleen uit een bevruchte eicel kan ontwikkelen. In de huidige tijd leren de leerlingen
in het middelbaar onderwijs wellicht ook wat in-vitrofertilisatie (IVF) en
intracytoplasmatische sperma injectie (ICSI) zijn. Eiceladoptie, eiceldonatie
en eicelpluk, een term wellicht gevormd naar het woord appelpluk, zijn ook
begrippen waarmee jongeren vertrouwd zullen raken.
Maar weinigen beseffen dat we
eigenlijk nog maar van in de tweede helft van de negentiende eeuw weten op
welke manier in het lichaam van een vrouw een nieuw individu ontstaat.
Van “dierkens” tot
spermatozoïden
De eerste die spermatozoïden van de mens gezien heeft, was de Nederlander
Nicolaas Hartsoeker (1656-1725) die bij zijn landgenoot Antoni van Leeuwenhoek
(1632-1723) had geleerd hoe men met een microscoop onderzoekingen kan doen. Hij
zag als achttienjarige in 1674 die spermatozoïden en noemde ze later “animalculen”
– “kleine beestjes”. Het was de Nederlandse fysicus Christiaan Huyghens
(1629-1695) die in 1678 in het Journal des Savants de ontdekking van Hartsoeker
bekend maakte.
In 1677 kreeg Van Leeuwenhoek het
bezoek van de medische student Louis Hamm die hem vertelde dat hij in het
Mannelijk zaad
levende schepsels daar in konde sien leven. Van Leeuwenhoek hernam die
observatie en schreef in 1677 over die spermatozoïden het volgende: “Deselve
Dierkens hadden een rondachtig lichaam, voor wat bot rond, agter spits
toeloopende, versien met een lange dunne staart, omtrent 5 à 6 maal soo lang
als het lighaam, en daar bij seer helder, en omtrent 25 maal dunder als het
lighaam.”
Van Leeuwenhoek maakte ook de eerste tekeningen van spermatozoïden van de mens.
De naam “spermatozoa”, of de
daarvan afgeleide term “spermatozoïde”, werd maar in 1826 gegeven door de
Duitse embryoloog Karl Ernst von Baer (1792-1876); daarvoor sprak men bijvoorbeeld
van “dierkens “ of “animalculen”. Het “dierlijke aspect”, namelijk het
beweeglijke van de “dierkens”, bleef wel in de naam spermatozoïde bewaard, want
“sperma” betekent wel (mannelijk) zaad, maar “zoïde” is afgeleid van het
Griekse “zoion”, wat dier betekent (vergelijk met het woord zoölogie).
Eitjes gevormd in de “vrouwelijke
teelballen”
Om voor de hand liggende redenen was het heel wat moeilijker om te ontdekken
wat het vrouwelijke aandeel is in de ontwikkeling van een nieuw individu. Want
de vader levert wel een zichtbaar product af, maar wat bij de moeder het begin
van een organisme is, bleef vele eeuwen lang een mysterie.
De wereldberoemde Vlaamse anatoom
Andreas Vesalius (1514-1564) gaf in zijn De humani corporis fabrica, verschenen in 1543,
tekeningen van de eierstokken, die de eerste en meest nauwkeurige waren die
toen al ooit gemaakt werden. Vesalius noemde die eierstokken “testis”,
teelballen dus, denkend dat de vrouwelijke voortplantingsorganen identiek zijn
met de mannelijke, zowel in vorm als in functie. In een Nederlandstalige
uitgave van het werk van Vesalius Anatomie oft Levende beelden vande deelen
des menschelicken lichaems: met de verclaringhe van dien, inde Neder-duytsche Spraecke, uitgegeven door
Christoffel Plantijn in 1568, krijgen wat we nu de teelballen en de eierstokken
noemen beide de naam “culleken” of “cul”, wellicht verwant met het Franse
platte woord “couille”, dat in het Nederlands overeenkomt met het platte woord “kloot”.
De Italiaanse anatoom Gabriël
Fallopius (1523-1562) signaleerde in zijn in 1561 verschenen Observationes
anatomicae
dat er in de “testes” van de vrouw blaasjes aanwezig zijn, die ook Vesalius
opgemerkt had. Maar hij kon niet aannemen dat er vanuit die “testes” “zaad” of
iets wat tot een organisme kan leiden, in de kanalen die naar de baarmoeder
leiden, kunnen terechtkomen, omdat er tussen die “testes” en het
aanvangsgedeelte van die kanalen een gaping is. Dit aanvangsgedeelte van wat nu
de eileider genoemd wordt, heet nu de trechter van Fallopius. Ook de termen
vagina (afgeleid van het Latijnse woord voor de schede waarin een zwaard past),
clitoris (afgeleid van het Griekse woord kleitoor dat heuvel betekent) en
placenta (afgeleid van het Latijnse woord dat koek betekent, ook moederkoek
genoemd) zijn van dezelfde Fallopius afkomstig.
De bekende Engelse arts William
Harvey (1578-1657), de ontdekker van de bloedsomloop, onderzocht de kanalen die
naar de baarmoeder leiden, de baarmoeder-hoornen, van talrijke hinden en kwam
tot het besluit dat zowel bij vogels als bij zoogdieren, de mens incluis, de
organismen zich ontwikkelen uit een ei. Hij is er echter niet in geslaagd om
een dergelijk ei of eitje te vinden. Zijn boek Exercitationes de Generatio
Animalium,
verschenen in 1651, draagt op een van de eerste bladzijden het opschrift Ex
ovo omnia –
Alles ontstaat
uit een ei.
Harvey wist echter nog niet dat die “eieren” gevormd worden in wat we nu de
eierstokken noemen; hij aanzag die organen als een soort lymfeklieren.
Een belangrijke stap vooruit werd gezet
door de Deense anatoom Niels Stensen, beter bekend als Nicolaas Steno
(1638-1686). Hij studeerde in Nederland en in Frankrijk en in 1667 stelde hij
dat de “vrouwelijke teelballen” eigenlijk organen zijn die eieren vormen zoals
bij de vogels en de reptielen. Hij noemde dit orgaan dan ook “ovarium”, waarin
het woord “ovum” of ei zit, en dat we nu in het Nederlands eierstok noemen. Hij
had zijn onderzoekingen gedaan bij vrouwelijke hondshaaien, waarbij hij
duidelijk had kunnen vaststellen dat er vanuit die ovaria eitjes loskomen die
zich binnen een zogenaamd eikapsel ontwikkelen tot jonge organismen. In 1675
publiceerde hij Observationes anatomicae spectantes ova viviparium, waarin hij de eieren van
de verschillende zoogdieren beschrijft en ervan uitgaat dat ook bij een vrouw
uit de eierstokken eieren vrijkomen. Nicolaas Steno had zoals Fallopius bij de
hondshaai dezelfde gaping tussen het ovarium en de eileider waargenomen, maar
hij stelde dat de eitjes toch door de eileider opgevangen worden, zodat het bezwaar
van Fallopius wegviel. We weten nu dat ook bij de mens die gaping geen echte
barrière is, tenzij de eicel bijvoorbeeld toch in de buikholte terecht komt wat
tot een buitenbaarmoederlijke bevruchting kan leiden. Steno is nog niet zo lang
geleden in de belangstelling gekomen; hij werd in de zeventiende eeuw priester
en bisschop en werd in 1988 door paus Johannes Paulus II zalig verklaard.
Na Nicolaas Steno raken steeds meer
onderzoekers ervan overtuigd dat de “vrouwelijke teelballen” eigenlijk ovaria
zijn die dus eitjes afscheiden. Onder meer de Leidse hoogleraar Johannes Van
Horne (1621-1670) en de Amsterdamse anatoom Theodorus Kerckring (1640-1693)
waren daarvan overtuigd.
Van eitje tot eicel
In 1672 beschreef Reinier de Graaf
(1641-1673) de blaasjes in de eierstokken in zijn boek De mulierum organis
generationi inservientibus tractatus novus [Nieuwe verhandeling over de
functie van de vrouwelijke voortplantingsorganen]. Hij eiste niet de eer op van
de ontdekking, want Vesalius en Fallopius hadden die eiblaasjes ook al getekend
en beschreven. De Graaf onderzocht bij konijnen het verband tussen de
veranderingen die in die eiblaasjes of follikels optreden en de paring. Hij
heeft in die follikels geen eitjes gezien en beschouwde een hele follikel als een
eitje. Naar De Graaf worden dominante follikels in een eierstok nu follikels
van de Graaf (Graafse follikels) genoemd.
Het duurde dan weer tot 1797
vooraleer de Schot William Cruikshank (1745-1800) bij konijnen kon vaststellen
dat eitjes gevormd worden in de eierstok en niet in de eileider zoals sommigen
dachten. In 1824 kunnen de Zwitserse fysioloog Jean-Louis Prévost (1790-1850)
en de Franse chemicus Jean-Baptiste Dumas (1800-1884) bij onderzoekingen op een
teefje aantonen dat er een verschil is tussen een follikel en een eitje, maar
dat eitje hebben ze nog niet kunnen waarnemen. Deze twee onderzoekers tonen ook
aan dat spermatozoïden noodzakelijk zijn voor een bevruchting. En eindelijk in
1827 kon de Duitse embryoloog Karl Ernst von Baer (1792-1876) in zijn Epistola
de Ovo Mammalium et Hominis generi [Brief over het ei van de zoogdieren en over de
voortplanting bij de mens] schrijven dat hij bij een vrouwelijke hond in de
follikels van de eierstok eitjes gezien had, 153 jaar nadat Nicolaas Hartsoeker
voor het eerst spermatozoïden had waargenomen. Von Baer breidde deze kennis ook
uit voor de mens en kon dus eindelijk verklaren hoe het komt dat een nieuw
organisme eigenschappen én van de moeder én van de vader bezit, omdat dit
organisme ontstaat uit respectievelijk een eitje van de moeder en een
spermatozoïde van de vader.
Met het ontstaan van de celtheorie –
alle organismen bestaan uit cellen – kon de Duitse fysioloog Theodor
Schwann (1810-1882) vanaf 1839 het eitje gelijkstellen met een cel: de eicel. En
tegen ongeveer 1870 werd ook een spermatozoïde als een cel beschouwd: de
zaadcel. De menselijke eicel met de omringende cellen werden pas in 1928 heel
gedetailleerd beschreven door de Amerikaan Edgar Allen (1892-1943), de
ontdekker van het hormoon oestrogeen.
We hebben niet kunnen ontdekken wie
voor het eerst een goede tekening of een foto van een menselijke eicel
gepubliceerd heeft, maar we menen ons te herinneren dat we in de jaren 1950
nooit een dergelijke foto gezien hebben. Wel kon men dan foto’s aantreffen van
een eicel en van delingsstadia van een bevruchte eicel van het konijn. Nu kan
men met in het zoekvenster van Google het woord “eicel” aan te tikken en dan
via de rubriek “Afbeeldingen” prachtige foto’s van de menselijke eicel op het
computerscherm zien.
In een volgende bijdrage gaan we
dieper in op de geschiedenis van de ontdekking van de bevruchting.
Walter Deconinck (Kortrijk)
Nano nu
Het Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch
Aspectenonderzoek organiseert op vrijdag 9 en zaterdag 10 november 2007 in het
Vlaams Parlement het technologiefestival Nano Nu.
Het programma van vrijdag 9 november is volledig afgestemd op scholen en
leerkrachten (in de eerste plaats de derde graad S.O.). Er werd een lespakket nanowetenschappen
en technologie ontwikkeld dat leerkrachten weten-schappen (biologie, fysica,
chemie,…) in hun lessen kunnen gebruiken om een bezoek aan Nano Nu voor te
bereiden. Dit lespakket wordt volledig gratis verspreid en omvat één brochure
per leerling, een leerkrachten-handleiding, enkele vragenlijsten om de kennis
te toetsen en een kwartetspel om de kennis op een meer speelse manier te
testen.
Bezoekende klassen ontvangen een gratis lunch. Binnen de lessen Nederlands kunnen de leerlingen meedoen aan
een essaywedstrijd over nanowetenschap en technologie.
U vindt alle informatie op http://www.nanonu.be.
Meer info: Stef Steyaert,
0496/807 117, mailto:stef.steyaert@vlaamsparlement.be
Wie
kan deelnemen?
Elke leerkracht van het ASO, BSO,
KSO en/of TSO met een groep leerlingen van de 2de en/of de 3de graad, maximum
15 leerlingen per groep. Bij de selectie van de laureaten en winnaars
worden 2de en 3de graad niet met
elkaar vergeleken.
Hoe inschrijven?
Door het inschrijvingsformulier op de
website http://www.scientistsatwork.be
in te vullen. Inschrijven kan tot en met 16 september via deze website.
Op 28 september wijst VIB de
ingeschreven groepen een finaal project toe en houdt hierbij rekening met hun
voorkeur.
VIB brengt de groepen vervolgens in
contact met de begeleidende wetenschapper(s) van hun project om de data voor
het experiment af te spreken (tussen oktober 2007 en februari 2008) en om het
niveau van de leerlingen te bespreken. Zo kan de wetenschapper zich
zoveel mogelijk afstemmen op de noden van de groep.
De resultaten komen in een eindwerk
Een beschrijving van het project en de resultaten van de proef, bedenkingen,
interacties met andere wetenschappers enz. dienen neerge-schreven te
worden in een eindwerkje, dat aan een beperkt aantal criteria moet
voldoen. Deze criteria vindt u op
de website.
Dit eindwerk dient ten laatste op 9
april 2008 om 8.00 uur ingediend te worden bij VIB.
10 laureaten
gaan naar de slothappening
Op 23 april selecteert een onafhankelijke
jury uit de ingezonden eindwerken 10 laureaten.
Tijdens de slothappening op 14 mei in
de Aula van de universiteit Gent stellen deze laureaten hun werk voor door
middel van een poster en een mondelinge presentatie, gevolgd door een korte
vragenronde door de jury.
Deze jury selecteert de 3 winnaars. Alle deelnemers krijgen een
leuk aandenken en voor de 3 winnende teams wacht een mooie prijs.
Vragen kunt u stellen aan Inge
Geysen (mailto:inge.geysen@vib.be). Praktische informatie: zie http://www.scientistsatwork.be.
Stages – bijscholingen – symposia
Het lichaam extreem belast
Datum: woensdag 17 oktober (14-17 uur)
Plaats: UA-CNO, Universiteitsplein 1, 2610 Wilrijk
Programma: vanuit ergonomisch standpunt
worden de extreme belasting van het menselijk lichaam in de sport, in
werksituaties en in het dagelijks leven praktisch bekeken. De voorbeelden voor de leerlingen zijn
te situeren in de humane biologie, de fysica en de lichamelijke opvoeding.
Onkosten: € 30,00
Info: http://www.ua.ac.be/cno;
03/820 29 60 (Paul Reynders)
Vragenrubriek
Vraag 37/5/290 – Afgietsels
In sommige scholen bezit het biologielokaal afgietsels van fossiele
paardachtigen (Eohippus? Mesohippus? Miohippus? Meryhippus?). Kan er mij iemand de tekst bezorgen van
de kaartjes met uitleg die bij deze afgietsels horen? Is er ook een firmanaam vermeld? De leermiddelenhandel Dr. F. Krantz uit Bonn verkoopt in
alle geval deze leermiddelen.
Walter Deconinck, (Loncinstraat 15, 8500 Kortijk)
Onderwijstips
Tip 432 - Informatie
over biotechnologie
Bij het Vlaams Interuniversitair Instituut voor
Biotechnologie VIB kun je als leerkracht gratis een heleboel documentatie
krijgen.
Brochures
(15 blz.)
- Erfelijkheid bij de mens: aan genen zijde
- Wat is biotechnologie?
- Biotechnologie: gezondheid
- Biotechnologie: landbouw en voeding
- Klonen en celkerntransplantatie
- Veiligheid van genetisch gewijzigde gewassen
- Xenotransplantatie: het beest in de mens
- Enzymen.
In je lijf en in je leden.
Boek
- Biotechgids: landbouw en voeding (103 blz.)
Cd-rom
- BioTrom: animaties over labotechnieken en -toepassingen
VIB, Rijvisschestraat 120, 9052 Gent, 09/244 66 11, www.vib.be, info@vib.be
Koninklijk Antwerps Genootschap voor Micrografie
03/09 – D Brainstorming 75 jaar KAGM.
10/09 – P Naald van een Pinussoort
17/09 – P Vervelling van spinnenpoten
24/09 – P
Een gramkleuring
01/10 – C Het benthos
08/10 – D Mooie micro-opnamen
15/10 – P Een druivenstengel
22/10 – C Geschiedenis van de microscoop
29/10 – P Staart van een salamander
05/11 – P Blad van de Ginkgo biloba