B Nagel van een typische
primaat
C Nagel
van de mens
November 2006
INHOUD
· PIME· Colofon
Wij zoeken een nieuwe redacteur voor het Jaarboek!
Op de laatste bestuursvergadering
van VOB heeft Vik meegedeeld dat dit het laatste Jaarboek is dat hij zal redigeren.
Zie je het wel zitten om één keer per jaar dit jaarboek 'in elkaar te steken',
maak je dan kenbaar bij de voorzitter. Uiteraard krijg je in den beginne alle
ondersteuning van Vik.
Wij zoeken een nieuwe penningmeester!
Op diezelfde bestuursvergadering heeft
Emiel Van Damme gevraagd om over een jaar de verenigingskas te mogen overgeven.
Dit is dringend. Miel zal de nieuwe penningmeester gedurende een jaar inwerken
(boek-houdingpakket enz. ). Onze voorzitter kijkt uit naar je kandidatuur.
Wie wordt de nieuwe redacteur van BIO?
Taakomschrijving: - in samenwerking
met de penningmeester het ledenbestand in orde houden; - 6 maal per jaar BIO
intypen; - adresstickers afprinten; - drukwerk, adresstickers plakken e. d.
gebeurt in een beschuttende werkplaats; - BIO naar de post brengen; - in januari
en maart lidkaarten met BIO mee verzenden; - in de loop van het jaar lidkaart
en publicaties verzenden naar nieuwe leden (een 40-tal). De huidige redacteur
geeft je graag alle informatie om deze taak met de minste moeite uit te voeren.
Daar heeft hij al sinds 1992 kunnen aan werken. Voorzitter Ignace Nerinckx
verwacht een kandidaat. Je maakt er meer dan 1000 collega's blij mee die hun
BIO niet willen misse
Biologie op Internet
Gratis encyclopedieën op het net
Voor de voorbereiding van een nieuwe les is een artikel uit een recente
encyclopedie soms heel nuttig. Je vindt er gewoonlijk een goede,
beknopte uitleg, gegeven
door een deskundige en waarin ook de meest recente gegevens staan.
Voor leerlingen kan het soms heel nuttig zijn om eerder een uitleg
in
een encyclopedie na te
gaan, dan om te verdwalen in tientallen webstekken.
Wikipedia
De hiernavermelde gratis encyclopedieën zijn alle in het
Engels. In het Nederlands kun je weliswaar via de webstek http://nl.wikipedia.org gratis Wikipedia raadplegen. Maar door het feit dat voor elk lemma
heel
dikwijls vrijwilligers
met goede bedoelingen de uitleg geven of aanvullen, blijven soms
toch kleine en grote fouten staan. Destijds stonden in het
artikel over
de fotosynthese
al drie onnauwkeurigheden in de derde zin van de tekst: “In de thylakoïden
in het chloroplast vind de fotosynthese plaats.” Dat moest natuurlijk
zijn: “In de thylakoïden in de chloroplast vindt de fotosynthese
plaats.” Je kunt
natuurlijk ook de Engelse - http://en.wikipedia.org - of de Franse
versie - http://fr.wikipedia.org - van Wikipedia raadplegen.
Winkler Prins
Voor streekgebonden informatie is weliswaar een aangekochte
encyclopedie onmisbaar, zoals bijvoorbeeld de “Microsoft Encarta
2006. Encyclopedie Winkler
Prins”. In het jaar 2007 verschijnt een nieuwe, bijgewerkte editie,
die ongeveer 30 euro kost.
Men kan ook via het net met de Winkler Prins in de webstek http://nl.encarta.msn.com kennismaken. Onder de rubriek “Encyclopedie” kan men gratis de
uitleg bij een beperkt aantal lemma’s lezen, bijvoorbeeld voor
de term “bacteriën”.
Voor de
uitleg van de termen “spijsvertering”, “xyleem” en “fotosynthese”
(zie verder) moet men een betalende “Online registratie” bezitten
(ongeveer
35 euro per
jaar).
Engelse gratis encyclopedieën
Naast de Engelse versie van Wikipedia
zijn er nog een drietal andere Engelse encyclopedieën die men
gratis kan
raadplegen.
Wie daarmee kennis wil maken kan bijvoorbeeld eens de uitleg
bij de volgende lemma’s testen: spijsvertering (Engels: digestion),
houtweefsel (xylem),
fotosynthese (photosynthesis) en bacterie (bacterium). Deze encyclopedieën
verwijzen meestal
ook naar uitbreidingen, artikels of zaken die aangekocht kunnen
worden. Maar voor een biologieleerkracht is de gratis verkrijgbare
uitleg
meestal
voldoende.
HighBeam Encyclopedia:
http://www.encyclopedia.com Zet de term
waarvan je de uitleg zoekt in het zoekvenster en tik op “Research”.
Je kunt
dan een keuze
maken uit een aantal onderwerpen die met je ingetikte term verband
houden. In de gegeven uitleg kun je dan nogmaals bepaalde termen
voor verdere
uitleg aantikken. Bij elk onderwerp vind je onderaan de rubriek
“newspapers and magazines
articles”. Na aantikken wordt verwezen naar zeer gespecialiseerde
tijdschriftartikels, die je na betaling kunt raadplegen, maar
sommige artikels, aangeduid
met “FREE ARTICLE”, kun je gratis lezen.
Encyclopedie msn. Encarta:
http://encarta.msn.com Tik eerst “Encyclopedia”
aan in de bovenste balk, zet dan de term in het zoekvenster en
tik op “Go”. Je krijgt een reeks onderwerpen te zien waaruit
je een keuze
kunt
maken. Soms
levert het aantikken geen resultaat op en moet er betaald worden
voor verdere uitleg. Er zijn soms onder de rubriek “Multimedia”
mooie afbeeldingen
en korte
films te zien. Tik dan in de bovenste balk “Dictionary” aan,
plaats opnieuw de term in het zoekvenster en tik op “Dictionary”.
Je krijgt
dan een
eenvou-dige uitleg en je kunt ook de uitspraak van het woord
horen. Als je “Dictionary”
vervangt door “Thesaurus”, zie je eventueel enkele synoniemen
van het behandelde woord en in een linkerkolom ermee in verband
staande
begrippen.
The Free Dictionary:
http://encyclopedia.thefreedictionary.com Tik eerst in de balk op “Dictionary/Thesaurus”, zodat het vakje
gekleurd
wordt,
tik dan
de term waarvan je de uitleg zoekt in het zoekvenster, laat
de aanduiding “Word/Article” onder het zoekvenster staan
en tik
dan op “Search”.
Je krijgt dan een woordenboekbeschrijving
van de term. Je kunt van daaruit ook andere termen die verband
houden met de eerste term aantikken. Je kunt nu hetzelfde herhalen
met de
rubrieken “Medical
dictionary”, “Columbia encyclopedia” en “Hutchinson encyclopedia”.
Vanuit deze rubrieken krijg je meestal, maar niet altijd, een
uitvoerige uitleg
over de
term.
Walter Deconinck (Kortrijk)
ARGUS op Internet
www.argusmilieu.info/blog
www.argusmilieu.be
info@argusmilieu.be
ARGUS informeert voor een duurzame en milieuvriendelijke samenleving.
Op de ARGUSwebstek kun je terecht voor
- alle informatie
over de activiteiten van
ARGUS;
- informatie over de meest uiteenlopende milieu- en
natuuronderwerpen.
Sinds deze zomer is daar ook een blog bijgekomen. In ARGUS
blogt! brengt Sven Van den Eynde ‘brekend nieuws’ over actuele
milieuthema’s
(klimaatverandering,
duurzame energie, eco-economie…), een link-lijst naar relevante
webstekken en meer. Dit alles geïllustreerd met het fraaiste
wat de natuur ons
te bieden
heeft (en toonbaar is voor alle leeftijden). Een greep uit
recente berichten:
- Permafrost aan vervanging toe
- Elk nadeel
heeft
zijn voordeel
- Blauwe
tong
- Over straalmotoren en slechtvalken
- iPod Vs. CD
-
Klimaatporno
-
Piekolie
Reis rond de wereld in 25 000 jaar
De primaten worden verdeeld in twee grote groepen. De
groep van de Strepsirrhini (Halfapen) bevat de lemuren,
de loris en hun
fossiele verwanten. De groep
van de Haphlorhini bestaat uit de spookdiertjes en uit
de apen, waartoe
ook de
mens behoort, en hun fossiele verwanten. We hebben slechts
een vaag idee over de voorouders van de huidige primaten,
evenals over die
van andere
moderne
groepen zoogdieren, die plots opdoken aan het begin van
een tijdperk
dat het Eoceen wordt genoemd, zo’n 55 miljoen jaar geleden.
Fossiele vondsten lijken
aan te geven dat zij in de geschiedenis bijna gelijktijdig
in Azië, Europa en Noord-Amerika verschenen. Meerdere
scenario’s hebben
geprobeerd de
verspreiding van deze groepen over de verschillende continenten
te verklaren. Uit resultaten
van dit nieuw onderzoek blijkt geen van deze hypothesen
overeind te blijven. Integendeel, er verschijnt een heel
nieuw biogeografisch
scenario.
De oplossing: koolstof!
Thierry Smith, paleontoloog bij het Koninklijk Belgisch
Instituut voor Natuurwetenschappen, deed een nieuwe studie
naar de verspreiding
van
de eerste primaten, in samenwerking
met zijn Amerikaanse collega’s Kenneth D. Rose van de
Johns Hopkins University en Philip D. Gingerich van de
University
of Michigan.
Ze baseerden
hun onderzoek op het genus Teilhardina, de oudste gekende
primaat. Dit diertje van 10 cm
groot, was een neefje van de huidige spookdiertjes in
Maleisië. De drie onderzoekers konden zeer nauwkeurig
het moment
vergelijken waarop
Teilhardina
op elk van
de drie continenten van het noordelijk halfrond verscheen.
De ouderdom van de gesteentelagen met de fossielen kon
namelijk bepaald worden
door de aanwezige
hoeveelheid koolstof-13 (een radioactieve vorm van C12).
Aan het begin van het Eoceen wordt een opvallende daling
van de hoeveelheid koolstof-13 in de atmosfeer gemeten,
die gepaard
gaat
met een periode
van intense wereldwijde opwarming van ongeveer 100.000
jaar. Dit minimum aan koolstof-13
kan dus dienen als een merkpunt in de tijd.
In Azië verscheen Teilhardina vóór het koolstof-13 minimum,
in Europa tijdens het minimum, terwijl de eerste Teilhardina
in
Noord-Amerika pas na het minimum
verschijnt. Hieruit konden de onderzoekers een volledig
nieuwe hypothese
voorstellen: Teilhardina migreerde van Zuid-Azië naar
Europa, via de straat van Turgai (een
oude landverbinding over de zee die toen Europa en Azië
scheidde), en daarna verder naar Noord-Amerika via Groenland.
Globale opwarming: een duwtje in de rug voor snelle verspreiding?
Thierry Smith en zijn collega’s hebben kunnen aantonen
dat de verspreiding van Teilhardina van Zuid-Azië naar
Noord-Amerika
in minder dan
25 000 jaar gebeurde. Deze snelle verspreiding van het
ene naar
het
andere
continent was
mogelijk dankzij landbruggen die in die tijd aanwezig
waren. Tijdens die 25 000 jaar heeft Teilhardina zich
ook met
een grote snelheid
aan zijn omgeving
aangepast, waardoor drie verschillende soorten ontstonden
op de drie continenten: T. asiatica in China, T. belgica
in België
en
T. brandti
in Wyoming. Deze drie
soorten vertonen een evolutie in de morfologie van de
tanden met een progressieve verkorting van de kaak, gecombineerd
met een verandering
in de voedingsgewoonten,
net zoals ook de mens en zijn voorouders hebben doorgemaakt.
Maar dat is nog niet alles! De drie onderzoekers tonen
ook aan dat, aangezien Teilhardina enkel in de bomen
leefde, er
in Groenland
een
ononderbroken
gordel van wouden moet geweest zijn tijdens die erg warme
periode. Het is aannemelijk
dat de intense globale opwarming een belangrijke motor
was voor de verspreiding van de eerste moderne zoogdieren,
tenminste
tussen
Europa
en Noord-Amerika.
Deze studie werd gepubliceerd in de Proceedings of the
National Academy of Sciences van de Verenigde Staten.
De onderzoekers
werden gefinancierd
door
Federaal Wetenschapsbeleid, de National Geographic Society
en de U. S. National Science Foundation.
Meer weten:
Thierry Smith, Kenneth D. Rose en Philip
D. Gingerich (2006) - Rapid Asia–Europe–North America
geographic
dispersal
of earliest
Eocene primate
Teilhardina during the Paleocene–Eocene Thermal Maximum.
In: PNAS 2006 103: 11223-11227
De bekende Amerikaanse wetenschapsjournalist Carl Zimmer
heeft een commentaar geschreven op het artikel. (http://scienceblogs.com/loom/2006/07/19/hopping_to_wyoming_1.php#more).
(Persmededeling KBIN)
We staan er meestal niet bij stil dat dit “oplossen”
van eiwitten ooit eens ontdekt werd. Heel lang heeft
men gedacht
dat de
maag zorgde voor
het fijnmalen
van het voedsel, dat dan zo maar opgenomen werd in
de weefsels van de maag.
René Réaumur
De eerste geleerde die de activiteit van het maagsap
onderzocht, was de Fransman René-Antoine Réaumur
(1683-1757), bekend
van de temperatuurschaal van Réaumur.
Hij bracht in blikken kokertjes die van openingen
voorzien waren, stukjes
voedsel en liet die kokertjes dan inslikken door
vogels. Na hun tocht door het lichaam
werden de kokertjes opgevangen en onderzocht. Hij
stelde vast dat bij zaadetende vogels de kokertjes
afgeplat
waren, maar
dat bijvoorbeeld
gekookte gerstkorrels
niet verteerd waren. Bij vleesetende vogels bleef
er van stukjes vlees
uit dergelijke kokertjes niet veel over. Bij roofvogels
kon Réaumur gebruik maken
van hun gewoonte om uit te braken wat ze niet kunnen
verteren. Zo liet hij een wouw kokertjes met vlees
inslikken; na
enkele uren werden
de
kokertjes
uitgebraakt en dan kon hij vaststellen dat het vlees
verteerd was.
Lazzaro Spallanzani
De proefnemingen van Réaumur in verband met de spijsvertering
werden door de Italiaanse priester Lazzaro Spallanzani
(1729-1799) hernomen,
getoetst en sterk
uitgebreid. Hij publiceerde in 1780 de resultaten
van zijn onderzoekingen in het boek Dissertazioni
di fisica
animale
e vegetabile, waarvan
in 1783 het
onderdeel dat over de spijsvertering handelde in
het Frans vertaald werd en in 1786 in het Nederlands.
De
onderzoekingen
van Spallanzani
zijn
zo degelijk
uitgevoerd dat hij beschouwd wordt als de grondlegger
van de experimentele fysiologie en één van de tien
grootste biologen
aller tijden.
Spallanzani liet ook van gaatjes voorziene blikken
kokertjes met brokjes voedsel inslikken door vogels,
katten, honden
en andere
dieren en kwam
zo, net als
Réaumur, tot de vaststelling dat in de maag vlees
verteerd wordt onder invloed van maagsap en dat de
knedende
werking van de maagspieren
eigenlijk
maar een
bijkomstige rol speelt.
Maar Spallanzani beperkte zich niet tot de studie
van de vertering bij dieren. Hij deed ook experimenten
op zijn
eigen lichaam.
Hij slikte bijvoorbeeld
houten
kokertjes met brokjes vlees in, ving die na hun doorgang
door het spijsverteringskanaal op en stelde dan vast
dat het vlees
volledig
uit de kokertjes verdwenen
was. Hij braakte ook opzettelijk maagsap uit en onderzocht
daarmee de vertering
van vlees buiten het lichaam. Daarmee was Lazzaro
Spallanzani
de eerste die ongeveer 225 jaar geleden de kunstmatige
vertering met
eiwitten
uitgevoerd heeft, een experiment dat biologieleerkrachten
met pepsinepoeder makkelijk
in de klas kunnen demonstreren.
We zullen in het Jaarboek 2007 van de VOB een artikel
laten opnemen waarin de experimenten van Spallanzani
uitvoerig
besproken worden.
Daarnaast
beschrijven we ook enkele spijsverteringsproeven
bestemd voor het lager en het hoger middelbaar
onderwijs, met onder meer enkele proeven die in een,
twee, drie in de klas uitgevoerd kunnen worden.
Walter Deconinck (Kortrijk)
Die 25 µm leek ons erg dun - vergeleken met een
mensenhaar - en daarom vroegen we aan Alex, een
verzorger van
de zeeotters in de
Antwerpse
Zoo, of hij een
plukje haar van een zeeotter kon bemachtigen. Dat
was geen probleem.
Jan Uitdewillegen is een lid van het KAGM, gespecialiseerd
in fotomicrografie en in het nauwkeurig
meten door een microscoop. Hij heeft de diameter
van verschillende haartjes berekend. Van de dunne
haartjes
werden vier verschillende
Ø's bepaald:
gladde haartjes hebben een Ø = 7,5 µm en 10,8 µm,
geschubde haartjes Ø = 15,5 µm en
22 µm. (De Ø van een rode bloedcel van de mens
= ± 7,5 µm. )
Diameters van mensenhaar
Op de schedel
is
de beharing
het
dichtst:
tot 320
haartjes per cm2.
De dikte van een mensenhaar hangt af van de plaats
waarop dat haar staat: Ø hoofdhaar = 71 µm, Ø snorhaar
= 115
µm, Ø bakkebaard
=
125 µm, Ø kinhaar
=
125 µm, Ø schaamhaar = 121 µm.
Als we een gemiddelde maken voor de diameter van
zeeotterhaar (14 µm), mogen we zeker stellen dat
er gemakkelijk
150 000 haartjes per vierkante
centimeter
kunnen voorkomen. Eén haartje van een zeeotter
is bijna tienmaal dunner dan een mensenhaar.
Frans Desfossés (Edegem)
Weet je wat ik zie als ik gedronken heb?
Naast een beperkt stukje theoretische achtergrond
zul je ook heel wat elementen zelf kunnen ervaren
door
te kijken,
voelen,
luisteren,
ruiken,....
Je kunt
zelf uitproberen hoe insecten hun partner lokken:
een ware uitdaging en minder makkelijk dan je denkt.
Daarnaast
kun
je de wereld
een keertje bekijken door
de ogen van een insect en kun je ontdekken wat
er juist gebeurt als een insect een bloem bezoekt.
Omdat insecten de grootste diergroep op onze wereldbol
vormen, maken we enkel uitgebreid kennis met kleurrijke
groepen zoals
vlinders en libellen, met de
soortenrijkste insectenorde (namelijk de vliesvleugeligen)
en met de sterk geliefde lieveheersbeestjes.
Een leuk extraatje is dat je ook heel wat boeiende
tips krijgt om insecten een handje te helpen in
je eigen tuin
of school.
Tentoonstelling van 18 november 2006 tot 11 februari
2007. Gratis toegang! Nec De Vroente, Putsesteenweg
129, 2920
Kalmthout, 03/6201830
http://www.devroente.be,
devroente@lin.vlaanderen.be
Openingsuren: weekdagen
9-17 uur, weekend en feestdagen 14-17 uur. (gesloten
van 25
dec tot en
met 1 januari)
Veldkoffer met proefjes rond lucht
en weer voor de eerste graad S. O.
Vanaf november kan de veldkoffer uitgeleend
worden bij het PIME en vier andere uitleenposten
in
de provincie Antwerpen. Je vindt
er
materialen in waarmee
leerlingen via proefjes de luchtkwaliteit
kunnen onderzoeken, bv. "Is de regen nog zuur? "; "Zitten er veel stofdeeltjes in de lucht? "; "Wat is smog, ozon of broeikaseffect? " Er zitten ook experimenten in om zelf wolkjes te maken, donder en bliksem na
te bootsen en zonne- en windenergie op
te wekken. Deze koffer werd ontwikkeld
door
de medewerkers
van het PIME en ANNET
(Antwerps Netwerk voor natuur-
en milieueducatie).
Uitleenvoorwaarden
en uitleenposten zijn dezelfde
als voor
de andere veldkoffers, zie www.pime.be (rubriek uitleendienst).
Nieuw programma in het PIME voor
tweede en
derde graad
secundair onderwijs
Met het nieuwe programma Bouwen aan
de toekomst! wil het PIME jongeren
uitdagen
om een duurzaam
huis te
ontwerpen. Door het
uitvoeren
van opdrachten rond
de thema’s compost, geluid, zonne-energie,
windenergie en zuiver water maken de
leerlingen kennis met milieu- en portemonneevriendelijke
tech-nologieën en kunnen ze zich wapenen
om bewuste keuzes te maken. Om het
allemaal concreter
en beter verteerbaar te maken, mogen
de leerlingen dromen over hun eigen
huisje met tuintje.
Ze richten zelf hun
toekom-stige huis in
en we stimuleren
hen
uiteraard om milieuvriendelijk te werk
te gaan rekening houdend met de praktische
en
financiële
kant. Het
samengestelde bouwplan
gaat
achteraf mee naar de
klas en we rekenen op de leerkracht
om samen met de leerlingen verder te
bouwen
aan het plan en een duurzame toekomst.
Bouwen
aan de toekomst!
duurt minimaal 2 uur en is bestemd
voor de leerlingen van 4,
5 en 6 ASO
en TSO. Via deze
formule concreti-seren we vakoverschrijdende eindtermen milieueducatie, burgerzin,
leren leren en sociale vaardigheden naast
uiteraard ook vakgebonden eindtermen
zoals natuurweten-schappen.
Het programma biedt
ook heel wat mogelijkheden
binnen het kader van Milieuzorg
Op School, de Vrije Ruimte en geïntegreerde
proeven.
(H)eerlijk duurt het langst!
Spelformule
rond duurzame voeding voor derde graad
S. O.
(H)eerlijk duurt het langst! is een
discussiespel over bewuster omgaan
met voeding en drank.
De opdrachten zijn gebaseerd
op de duurzaamheidscriteria
van www.milieukoopwijzer.be: afvalarm,
biologisch, vrij van genetisch gemanipuleerde
organismen, eerlijk, vleesarm, seizoens-/streekgebonden
en energiezuinig. De deelnemers discussiëren
over die
criteria en ontdekken hoe
ze via hun eigen
consumptiegewoontes kunnen bijdragen
aan een duurzamere samenleving.
Het spel kan met 16-18-jarigen in het
PIME gespeeld worden onder begeleiding
van een
gids. Het vormt een mooie aanvulling
op een
rondleiding in de interactieve tentoonstelling
Straffe kost
want het vertaalt
de
principes van
duurzame voeding nog concreter naar
de praktijk.
Reken op een halve dag
voor
deze combinatie.
Het spel is ook digitaal te verkrijgen
zodat leerkrachten het spel zelf kunnen
begeleiden op school. Je kunt de handleiding,
spelbord en fiches downloaden via www.pime.be (rubriek documentatiecentrum) of je kunt een versie op cd-rom
aanvragen (tegen onkostenvergoeding
€ 3) via karin.keustermans@pime.provant.be of
015/30
61 28.
Het spel werd ontwikkeld door
medewerkers van Kleur Bekennen, Milieuzorg
Op School, het PIME, de Vereniging voor
Ecologische
Leef-
en Teeltwijze VELT en Oxfam-Wereld-winkels.
Inlichtingen
PIME vzw, Mechelsesteenweg
365, 2500 Lier,
info@pime.provant.be,
www.pime.be
015/31
95 11
Lespakketten voor het secundair
onderwijs.
Deze lespakketten kun
je als leerkracht
gratis downloaden
van het internet.
Op www.hidrodoe.be vind je
kant-en-klare
zoektochten voor leerlingen van
de 1ste en 2de graad secundair
onderwijs.
Deze
zoektochten
zijn
een interessante
leidraad
tijdens het bezoek
aan Hidrodoe. Je kunt ook zelf
een zoektocht samenstellen op maat
van
de
leerlingen. Hiervoor
zijn didactische suggesties en
achtergrondinformatie voorzien,
volledig volgens de eindtermen.
Aparte dagen voor basis-en
secundair onderwijs.
Bezoekdag
voor
leerlingen van het secundair onderwijs:
dinsdag.
All-in formule voor secundaire
scholen Onder
leiding van een
educatieve medewerker krijgt
elke groep leerlingen
een compleet pakket op maat.
-
Ontdekking
van de Waterwereld met zoektocht
(kant-en-klaar of door
de leerkracht
samengesteld op
website)
- Bezoek
aan de Watermaker
- Afsluitend
spel naar keuze
(afgestemd op graad en eindtermen)
De scholenfolder
Daar staat alles in over een geslaagd en leerrijk bezoek
aan Hidrodoe! De scholenfolder kun je
aanvragen via info@hidrodoe.be of op
het gratis nummer
0800-90 300.
Hidrodoe, Haanheuvel 7, 2200 Herentals,
(achter Netepark en Bloso-centrum)
Hidrodoe is elke dag open van 09.30
tot 17.00 uur. Gesloten op woensdag
en zaterdag.
Eurekas
Wetenschappen zijn
de laatste jaren
niet zo populair
geweest bij jongeren zodat deze
minder spontaan kozen voor een
wetenschappelijke
of technische
studierichting. Vanuit verschillende
invalshoeken wordt gepoogd om
hierin een ommekeer te
brengen en 2006 kan
een trendbreuk
worden. Uit
recente
cijfers
blijkt immers dat het aantal
inschrijvingen voor wetenschappelijke studierichtingen
voor het academiejaar
2006 flink is
toegenomen, zowel aan de universiteiten
als aan de hogescholen.
Het project Eurekas is één van
de initiatieven dat een bijdrage
levert
om jongeren
warm te maken voor
technische
en wetenschappelijke
studierichtingen.
Aangezien
de beroepskeuze gemaakt wordt
in het secundair onderwijs, is
het
van belang
om de interesse
voor wetenschappen,
techniek en technologie
te ondersteunen
in een fase waar jongeren over
hun toekomst nadenken.
Laat uw leerlingen zien dat wetenschappen
‘fun’ kunnen zijn, doe ze experimenteren
en … geef ze
kans om
schitterende prijzen
te
winnen!
Eurekas wil jongeren met meer
plezier laten omgaan met wetenschappelijke,
technische
en technologische
vakken
en hen ook warm maken voor
een wetenschappelijke of
technische studierichting en
beroepskeuze.
Wie mag deelnemen? Eurekas richt
zich tot jongeren van 12 tot
18 jaar om
met een
groepje (min. 4 tot
max. 6
deelnemers) een
wetenschappelijk
experiment
uit te voeren en online te zetten.
Alle leerlingen uit het secundair
onderwijs, ongeacht de richting,
kunnen
meedoen. Wanneer het
project online staat, krijgen
de deelnemende leerlingen en
leerkracht/begeleider een gratis
filmticket. Ze maken bovendien
kans op
één van de Eurekas-Awards, waaraan
prachtige prijzen
verbonden zijn.
Eurekas brengt geen bergen extra
werk mee voor leerkrachten. Het
ingestuurde experiment
kan gekaderd
worden binnen
het leerplan. Meedoen aan een
wedstrijd tijdens de lessen kan
voor leerlingen een extra stimu-lans
zijn
om actief
bezig te zijn met weten-schappen.
Leerkrachten
kunnen bepaalde delen van de
leerstof eens op ‘een andere
manier’ aanreiken.
Het experiment zelf moet niet
noodzakelijk origineel bedacht
zijn.
Op de website
van Eurekas
staan
heel wat voorbeelden
ter inspiratie. De experimenten
worden bij voorkeur uitgevoerd
met eenvoudige,
voor iedereen toegankelijke
hulpmiddelen
en materialen. Het is niet de
bedoeling om meetinstrumenten
te gebruiken die enkel in een
labo
beschikbaar zijn.
Een stappenplan voor de jongeren.
Hierin staat beschreven hoe zij
stap voor
stap te werk moeten
gaan en hoe
de wedstrijd concreet verloopt.
Het wedstrijdreglement en de
categorieën waarin experimenten
kunnen
ingediend worden
om
kans
te maken op één van de Awards
vind je hier ook.
Brug tussen onderwijs- en bedrijfswereld.
Niet alleen leerkrachten worden
bij het project betrokken;
er
zijn ook wetenschaps’meters’
en ‘-peters’.
Dit zijn
mensen die binnen een bedrijf,
hogeschool of universiteit professioneel
bezig
zijn met wetenschappen. Zij
staan klaar om vragen van
experimenteergroepjes (leerlingen
en leerkracht) via mail te beantwoorden.
Een wedstrijd betekent ook …
winnaars! Het project wordt afgesloten
met
de Eurekas-Awards in mei 2007
waar de
winnaars bekend gemaakt
worden. Een professionele
jury bepaalt een aantal genomineerden
maar ook de deelnemers mogen
hun stem uitbrengen. Jongeren
zullen
zeker warm lopen voor de prijzen:
tv’s, kleding-
en/of multimediacheques, MP3-spelers,
tickets voor
Hidrodoe en Technopolis, een
wetenschappelijke maar originele
uitstap. De
winnaars van de
Eurekas-Awards van 2006 waren
in
hun nopjes met hun prijzen!
Eurekas 2006. De eerste Eurekas
wedstrijd werd georganiseerd
in het schooljaar
2005-2006. Aan
de hand van vragenlijsten,
die door
de
deelnemers werden
ingevuld, hebben we de factoren
die een les wetenschappen/ techniek
aangenaam
maken
voor
meisjes in kaart gebracht. Voor
meer info hierover kunt u terecht
bij
annemie. van.
gompel@khk.be.
Deze gegevens,
gecombineerd
met de kennis
van het departement
Natuurkunde en Sterrenkunde;
academische lerarenopleiding
(K. U.Leuven),
zijn verwerkt in een didactisch
pakket. Dit pakket
is zeker een
aanrader wanneer
je als leerkracht wetenschappen
aan
projectwerk doet met de leerlingen.
Je kunt nog steeds
een exemplaar
aanvragen.
Alles wat u moet weten over Eurekas
vindt u op www.eurekas.be. Het
Eurekas-team kunt
u bereiken
via mail info@eurekas.be of op nr. 014/56
21 56.
Wees snel, spreek uw leerlingen
erover aan en surf naar onze
website want
slechts de eerste 100 experimenten
komen in aanmerking
voor
de Eurekas-Awards! Inschrijven
kan nog tot 5 maart 2007.
Op aanvraag bezorgen wij u graag
posters (A3 of A4) en folders.
In de heringerichte groeve
Kikbeekbron kan de wandelaar
de rijke geologische
geschiedenis van grind tot
wit zand waarnemen.
De
huidige waarde van
het NPHK is mede bepaald
door het gevoerde terreinbeheer.
Reeds meer
dan 30 jaar
wordt er op de heideterreinen
gebrand, geplagd,
gekapt
en gebrand. De opgedane ervaringen
zijn hier neergeschreven.
De
plantenlijst van
het NPHK
telt 517 soorten waarvan
in de natte heide pareltjes
opvallen zoals
zonnedauw en klokjesgentiaan.
Voor een aantal insectenfamilies
is het
NPHK ‘de’ plek van
Vlaanderen. Van de 65
bekende soorten libellen
in Vlaanderen zijn er in
de
vallei van de Zijpbeek alleen
al
40 verschillende geteld.
Ook voor sprinkhanen,
dagvlinders en mieren heeft
het NPHK een relatief zeer
groot
belang voor
de Vlaamse
biodiversiteit.
Met bijna 1000 keversoorten
is dit de grootste soortenlijst
in één
gebied
in Vlaanderen.
Maar ook voor niet-insecten
is het NPHK een paradijs.
De Ziepbeek
en
de Asbeek
zijn met hun zuiver stromend
water
en sterk verval
gedroomde voortplantingsplaatsen
voor de Beekprik. De droge
heide is de plek voor de
Gladde Slang.
Van
de 53 UTM-hokken waarin de
soort voorkomt in Vlaanderen,
liggen
er 29 in het
NPHK. De vogellijst omvat
106 soorten waaronder
interessante
bossoorten zoals de Zwarte
Specht en verschillende roofvogels.
Op de heide
broeden 135
paren van
de de zeldzame Nachtzwaluw,
een
kwart van
de Vlaamse broedpopulatie.
Al deze artikelen geven een
totaalbeeld
van de enorme natuurlijke
rijkdom van het NPHK.
De gegevens kunnen fungeren
als een nulmeting voor de
verdere evoluties
in de komende
jaren.
Zoals jaarlijks bevat ook
deze editie van het jaarboek
nog
een bespreking
van meer
dan tachtig publicaties
van het afgelopen
jaar over de meest
uiteenlopende
aspecten van natuurstudie
in Limburg. Beheerplannen
voor
natuurterreinen, evaluatie
van natuurverbindingen,
waarnemingen
van zeldzame
paddenstoelen,
planten, mieren,
resultaten van afvissingen
en bijzondere
vogelwaarnemingen zijn een
greep uit de vele becommentarieerde
artikels. Van elke LIKONA-werkgroep
is
er een jaarverslag
opgenomen waarin de bijzondere
resultaten van het afgelopen
jaar
worden voorgesteld.
Het jaarboek
bevat een schat
aan informatie voor
iedereen
die met de Limburgse
natuur begaan is en vormt
een onmisbaar naslagwerk
voor wie
de
natuurlijke rijkdommen van
het
eerste Vlaamse
nationaal park wil verkennen:
http://www.limburg.be/likona/publicatiejaarboek2003.html
Het jaarboek (160 p. ) is
mooi vormgegeven met talrijke
kleurenfoto’s
en duidelijke,
overzichtelijke
schema’s
en tabellen. Je kunt
het jaarboek bestellen door
€ 10 over te schrijven op
rekeningnummer 000-0400447-31
van het Provinciaal
Natuurcentrum, Ontvangsten,
Domein Bokrijk,
3600
Genk met de vermelding
'LIKONA Jaarboek 2005'.
De vorige jaarboeken zijn
nog in voorraad voor wie
zijn/haar
reeks
wil vervolledigen.
LIKONA-secretariaat: Provinciaal
Natuurcentrum, Het Groene
Huis, Domein Bokrijk, 3600
Genk, tel. 011
26 54 62, fax
011 26 54 55,
likona@limburg.be
Vragenrubriek
Antwoord 36/5/288 – Klauwen
of nagels?
In ons handboek voor het
eerste jaar schrijven we
op p. 84
over het konijn: "Voor- en achterpoten hebben scherpe nagels". Op p. 110 schrijven we over de kat dat ze scherpe klauwen heeft. Toch is Macro/micro
een uitgave van Wofters
Plantijn. Uw opmerking
in de laatste BIO is dus
niet
correct, maar
dat is niet zo erg. Wel
belangrijk vind
ik dat u zich
inspant
voor een correcte terminologie,
dat gebeurt m. i. veel
te weinig. Van Dale definieert
nagel als een hoornachtig
bedeksel
op de
bovenzijde van de
laatste
vingerleden van voet en
hand. Een klauw noemt hij
een scherpe, kromme, zijdelings
samengedrukte,
veelal intrekbare nagel
van roofdieren en roofvogels.
Volgens
hem heeft een kat klauwen,
terwijl een
hond nagels
heeft. Van Dale is uiteraard
geen bioloog.
A. S Romer schrijft in
zijn standaardwerk "De gewervelde dieren " (Aula pockets nr. 466467, pag. 178): "De klauw, die V-vormig is en een puntig uiteinde heeft, vertegenwoordigt de basisvorm;
een nagel is hiervan in
wezen een verbrede modificatie.
'
