Woordje van de voorzitter
Beste collega,
In naam van het bestuur van VOB wens ik al onze leden en sympathisanten
een goede gezondheid, een jaar van probleemoplossend overleg, een jaar
met keuzen die evenwicht brengen.
Als je de lijst met basiscompetenties van de leerkracht inkijkt en bovendien
voelt hoe de maatschappij meer en meer beroep doet op die leerkracht, op
velerlei gebied, dan dwingt dit respect af voor de “tienkamper” die
de uitdaging aangaat.
De veranderende visie op onderwijs waar zelfwerkzaamheid van de leerling,
probleemgestuurd onderwijs en de integratie van de maatschappij in het
leerproces geïntegreerd worden, dringt stapsgewijs in het leergebeuren
binnen.
Zelfwerkzaamheid stimuleren en probleemgestuurd met de leerlingen werken
vergt een sterke begeleiding van de leerkracht en een krachtige interactieve
omgeving. De leerkracht kan het zich niet permitteren enkel als toeschouwer
op te treden.
Ook internationalisering dringt zich op aan het onderwijs. Europa stelt
meer eisen en het is ook diezelfde leerkracht die hierbij zal worden ingeschakeld.
Onze vereniging volgt deze innovaties op de voet en zal dit jaar haar activiteiten
uitbreiden om samen met de leerkrachten te antwoorden op deze vernieuwingen.
In deze context hoop ik dat 2005 een boeiend jaar wordt voor allen die
zich bij de onderwijs-problematiek betrokken voelen.
Ignace Nerinckx, voorzitter.
EUSO
Heb jij in het 4de en 5de jaar ASO en TSO leerlingen die wetenschappen
cool vinden?
Leerlingen die goed zijn in fysica, biologie en chemie kunnen in teams
van 3 deelnemen aan de EUSO (European Union Science Olympiad). Ze voeren
er opdrachten uit en het gaat hierbij niet om theoretische testen maar
om experimenten uit fysica, chemie en biologie.
Selecteer een groepje van drie leerlingen, die sterk zijn in deze wetenschappen.
Laat dit ploegje op school een experiment naar keuze uitvoeren en hierover
een verslag maken van maximum 10 pagina’s. Bij voorkeur gaat het
om een experiment waarbij minstens 2 weten-schappelijke vakken geïntegreerd
zijn.
Dit verslag wordt - liefst op diskette - tegen uiterlijk 28 januari 2005
gestuurd naar dhr. Victor Rasquin, Min. A. De Clercklaan 2, 8500 Kortrijk
of gemaild naar vrasquin@euso.be. Uit alle inzendingen worden 3 teams geselecteerd,
die voor een jury hun experiment en verslag mogen komen toe-lichten. Bovendien
krijgen ze een practicum uit te voeren en te bespreken. De jury duidt dan
de ploeg aan die in 2005 Vlaanderen mag vertegen-woordigen op de EUSO te
Praag. (De juiste datum ligt nog niet vast, maar zal vermoedelijk ergens
in april of mei liggen.)
Let wel: enkel leerlingen die nog geen 17 jaar zijn op 31 december 2004
mogen deelnemen.
Op de website http://www.euso.be vind
je niet alleen verdere informatie, maar ook het geselecteerde project van
de vorige editie en een compleet
verslag (inclusief de opdrachten) van de EUSO in Groningen (2004).
Koningin
Paolaprijs
Tot eind januari kun je een collega of jezelf nomineren voor de Koningin
Paolaprijs 2004-2005. De prijs staat ditmaal in het teken van de
wetenschappen, technologie en wiskunde Hij wordt toegekend aan een
leerkracht die zich
bijzonder heeft onderscheiden in de leergebieden biologie, chemie,
fysica, aardrijkskunde of wiskunde en die haar/zijn leerlingen stimuleert
tot wetenschappelijke
of wiskundige studies hoger onderwijs.
De hoofdprijs bedraagt 6200 euro, de eervolle vermeldingen 3750 en
1900 euro.
Inschrijvingsformulieren en reglement bij Stich-ting Koningin Paola,
Slegerslaan 356 (bus 17), 1200 Brussel, 02/762 92 51 (9 -13 uur),
fax 02/772 96 77,
info@sk-fr-paola.be
Aantal chromosomen in lichaamscellen
Zoogdieren
baviaan 42
cavia 64
chimpansee 48
dwergmuismaki 80
egel 48
gibbon 52
gorilla 48
goudhamster 44
haas 48
hond 78
huiskat 38
huismuis 40
kangoeroe 22
kapucijnaap 54
konijn 44
makaak 44
mens 46
mol 34
orang-oetan 44
paard 64
rat 42
reuzenkangoeroe 22
resusaap 42
rund 60
schaap 54
Siberische tijger 38
varken 38
vleermuis (Myotis) 44
Vogels
duif 80
eend 80
gans 80
huismus 76
kanarie 80
kip 78
merel 80
reiger 68
wilde gans 80
Reptielen
adder 36
alligator 32
aspisadder 42
hazelworm 44
karetschildpad 58
moerasschildpad 50
zandhagedis 38
Amfibieën
axolotl 28
boomkikker 24
bruine kikker 26
geelbuikvuurpad 22
gewone pad 22
groene kikker 26
kamsalamander 24
knoflookpad 26
rugstreeppad 22
vroedmeesterpad 36
vuursalamander 24
Vissen
goudvis 94
guppy 48
karper 104
kathaai 24
prik 174
snoek 18
walvishaai 24
zwaarddrager 48
Schedellozen
Lancetvisje 24
Ongewervelde
dieren
bidsprinkhaan (m) 27
brede bloedzuiger 26
fruitvlieg 8
geelgerande watertor 38
honingbij (?) 32
hoofdluis 12
huisspin (?) 43
huisvlieg 12
inktvis (Sepia) 12
kakkerlak (?) 47
koolwitje 30
kruisspin 14
leverbot 12
libel (Aeschna) 26
meeltor 20
oorkwal 20
pissebed 32
regenworm 32
schapenteek 28
schorpioen (Buthus) 14
spin (Aranea) 14
spoelworm 2
spons (Sycon) 2
sprinkhaan 14
steekmug (Culex) 6
treksprinkhaan (? ) 23
tuinslak 48
vuurwants 24
watervlo 20
wijngaardslak 54
zee-egel (Paracentrotus) 36
zeester 36
zijdespinner
20
zilvervisje 34
zoetwaterpoliep 32
Protisten
trompetdiertje 28
zonnediertje 44
Enkele planten
aardappel 48, 24 of 72
maïs 20
tomaat 24
Alle gegevens heb ik gehaald uit een prima naslagwerk (zie *). Volgens
mij is dit boek onmisbaar voor wie zelf gidst,
bv. in een Zoo, of een excursie voorbereidt. Geregeld krijg je vragen
over
duur
van
de dracht,
aantal jongen,
lichaamsmassa, grootte, maximum snelheid, ...
Door nieuwe
meettechnieken blijken gegevens vaak achterhaald te zijn.
Een domper op het
enthousiasme kan wel zijn dat bijna nooit de wetenschappelijke
naam wordt vermeld.
Voor sommige collega's gaat dat moeilijkheden
opleveren. Als je bv. niet weet
dat een nijlpaard in het Duits Flußpferd
is, dan geraak je niet aan informatie. Weet je
het wel,
dan kun
je via het
uitgebreid register
veel cijfermateriaal verkrijgen.
In geval van dat nijlpaard doe ik een greep uit
de gegevens. Maximum leeftijd: 54 jaar; maximum
lengte:
4,50 m; maximum
massa: 3200
kg; onderste hoektand
tot 1,64 m lang; maximum snelheid: 48 kmlh;
lichaamstemperatuur: 35,4 °C;
maximum duiktijd: 19 minuten; geslachtsrijp op
2,5 jaar; draagtijd: 237-247 dagen; 1 jong/worp;
hersenmassa:
580
g (0,05 % van
lichaamsmassa).
*Flindt R., 2000. Biologie in Zahlen, 5. Auflage.
Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, 285
p.
Frans Desfossés (Edegem)
Met de klas
achter de schermen van het KBIN
Data: donderdag 13/01 en 20/01 (14.00 en 18.30
uur)
Plaats: KBIN - Vautierstraat 29, 1000 Brussel
Onderwerp: alles
wat je over ongedierte in huis wou weten…
Programma: dr. Patrick Grootaert laat de indrukwekkende
collectie insecten zien, legt uit hoe hij die
gebruikt voor taxonomisch
onderzoek en bij natuurevaluaties.
Ook moleculaire technieken kunnen de basis
vormen voor natuurbescherming, zoals bij de
studie van
de populatiegenetica
van insecten in
onze Vlaamse bossen.
Data: di. 15/02, do. 17/02 (14.00 en 18.30
uur)
Plaats: KBIN - Vautierstraat 29, 1000 Brussel
Onderwerp: zoogdieren
uit de ijstijd
Programma: dr. Mietje Germonpré onderzoekt a.d.h. van de opgeslagen
beenderen in het KBIN de fossiele holenberen
van de laatste ijstijd. Ze vertelt over de zoogdieren die in de laatste
ijstijd
leefden en over hun
relatie met de prehistorische mens.
Doelgroep: maximum 15 personen vanaf 14 jaar.
Onkosten: groepstarief
Inschrijving: verplicht op 02/627 42 52
Info: www.natuurwetenschappen.be
Hartstocht
Vanaf half december 2005 loopt in het museum
van Natuurwetenschappen de nieuwe tentoonstelling
Hartstocht.
De tenstoonstelling bestaat uit een
onderzoeks- en ontdekspel met interactieve
installaties en anatomische voorbeelden over
volgende onderwerpen:
Het hart
o Model van het menselijke hart 'ware grootte,
ware massa', om aan te raken en in de hand
te wegen.
o Tientallen gefixeerde harten van gewer-velden
dieren van uiteenlopende grootte.
o Hart van zoogdier, vogel, reptiel, amfibie,
vis, gelede worm.
o Ontogenetische evolutie van het zoog-dierenhart.
o Elektrocardiogram, hartritme van mens en
andere dieren, hartvolume, verhouding ritme
- grootte
van het dier.
De bloedvaten
o Bloedsomloop; open, enkelvoudige en dubbele
bloedsomloop.
o Aorta; (krans)slagaders; haarvaten; aders;
lymfe.
o Bloeddruk, bloeddrukregeling.
Het bloed
o Transportfunctie.
o Samenstelling (plasma/serum; functie bloedcellen
en bloedplaatjes).
Hart- en vaatziekten
o Voorkomen.
o Aderverkalking, beroertes, verhoogde bloeddruk,
infarct, aderziekten.
o Hartkleppen: rol, ziekten, vervanging.
o Ritmestoornissen, invloed van tabak en van
cholesterol.
o Resultaten van lichaamsoefening.
Geschiedenis
o Belangrijke historische voorwerpen (microscoop
van Van Leeuwenhoek, van bloeddrukmeter...
tot pacemaker).
o Teksten als voorbeeld van oude opvattingen,
hun evolutie.
o Overzicht van enkele hedendaagse technieken
(katheter).
Om het schoolpubliek zo tevreden mogelijk
te maken, leggen de Dienst voor Tentoonstellingsontwikkeling
en de Educatieve
Dienst van
het KBIN onderstaande
enquête voor aan de leerkrachten
van alle onderwijsniveaus:
- Zijn er nog andere thema’s die
aan bod moeten komen? Welke, met het
oog op welk
programmapunt/
leerplan/ eindterm?
- Had u graag dat een van de reeds aangesneden
onderwerpen bijzondere aandacht kreeg? Welk,
voor welk(e) programmapunt/
leerplan/ eindterm?
- Welke andere museumactiviteiten rond dit
thema acht u nuttig? Voor welk programmapunt/
leerplan/
eindterm?
- Wat zou uw voorkeur wegdragen (bij vegelijkbare
kostprijs)?
- Een rondleiding in de tentoonstelling.
- Een aanvullende activiteit op de tentoonstelling:
inleiding /demonstratie /practicum over het
hart en het bloed.
Stuur ons uw mening, bij voorkeur via e-mail
naar hartstocht@natuurwetenschappen.be of per
brief
aan Hugo Vandendries, Educatieve dienst
KBIN, Vautierstraat 29, 1000 Brussel of per
fax op faxnr. 02/646
44 66. Duid ook uw onderwijsniveau
aan!
Dank u voor uw medewerking.
Gérard Cobut, dienst tentoonstellingen
Hugo Vandendries, educatieve dienst
Objectieven
Wat betekenen de letters en cijfers die op
de objectieven van je microscopen staan?
170/- Dit is een objectief voor een microscoop
met tubuslengte 17 cm. Kan ook 160 zijn
(16 cm).
170/0,17 - Idem en het obj. is gecorrigeerd
voor gebruik met dekglaasjes van 0,17
mm dikte.
10 of 10 x of 10:1 - Dit obj. vergroot
10 maal. Idem voor de andere vergrotingen.
Een getal tussen 0,08 (bij obj. van 2,5
x) tot 1,30 (bij obj. van 100 x) - Dit
is de numerieke
apertuur,
een getal
dat aangeeft
hoe
lichtsterk het
obj. is. Hoe hoger de N.A., hoe beter.
Oil of Oel - Dit staat op een immersieobjectief
(90 x of 100 x). Dit obj. kan alleen
met immersieolie worden
gebruikt,
zonder
olie
krijg je een onscherp
en contrastarm beeld. De andere objectieven
kun je
niet met immersieolie gebruiken: dan
is het beeld onduidelijk.
Apo: het obj. is een apochromaat.
Pl: het obj. is een planachromaat
Geen vermelding: het obj. is een achromaat.
Ook op de condensor kan een N.A. staan.
Een condensor met N.A. 0,6 is niet geschikt
om
met een immersieobjectief
(90 x of
100 x) gebruikt
te worden,
daarvoor moet de N.A. 0,9-0,95 zijn.
Ankona
Op zaterdag 12 februari vindt de jaarlijkse
ontmoetingsdag van de Antwerpse Koepel
voor Natuurstudie plaats
in het provinciehuis van
Antwerpen (Koningin
Elisabethlei). Er worden een aantal
voordrachten gehouden en er zijn infostanden van
verenigingen en instellingen
die zich
met natuurstudie
bezighouden.
De toegang is gratis.
Info: peggy.beers@pih.provant.be,
03/259 12 88
Vragenrubriek
Vraag 35/1/282 – Didactische documentatie
Welke (jonge) leraar biologie is geïnteresseerd in een ruim pakket
handboeken biologie uit binnen- en buitenland (Nederland, Duitsland en
Frankrijk)? Ook allerlei tijdschriften bio (vaak themanummers) wachten
op een geïnteresseerde collega.
Inventaris kan worden opgevraagd
via onderstaand e-mail adres.
Wie bv. interesse heeft voor heel
wat documentatie i.v.m. de leefmilieuproblematiek
kan terecht
op hetzelfde adres.
Binnen dit onderwerp werden deelthema's
verzameld zoals bv. energie,
water- en luchtver-ontreiniging,
telkens
geïllustreerd met allerlei didactisch
materiaal i.h.b. handboeken, tijd-schriften, boeken, video's, dia's, transparanten,
fotokopieën enz.
arnold.nevens@pi.be
Onderwijstips
Tip 422 - Museumcontact
Het driemaandelijks Museumcontact
van het KBIN krijg je gratis thuis
als
je je adresgegevens
naar info@natuurwetenschappen.be doormailt
of belt
naar 02/627 42 27.
Tip 423 - Micropreparaten
Op het Vlaams Congres van Leraars
Wetenschappen hebben verscheidene
collega's op de
wetenschapsmarkt aan
stand 1 gevraagd waar
je micropreparaten van
monocotylen en dicotylen kon krijgen.
Informeer eens bij het Koninklijk
Antwerps Genootschap voor Micrografie.
Koninklijk Antwerps Genootschap
voor Micrografie
Het KAGM houdt elke maandag
van 20 tot 22 uur een werkavond
in
de bioruimte
van de UA, campus
Middelheim
(ex-RUCA),
Groenenborgerlaan 171,
2020 Antwerpen.
De bioruimte is te bereiken
vanaf parking 2, tussen
de gebouwen U
en S langs
het hellend
vlak naar
beneden.
Iedereen die geïnteresseerd
is in microscopie als hobby
is van harte
welkom.
Hieronder
het program-ma voor
de volgende
maanden.
(P preparaat maken; C causerie;
D diversen).
03/01 – Jaarvergadering.
We gaan ons 72ste werkingsjaar
in.
10/01 – P Plantenpreparaat
17/01 – P De stengel
van Anthurium sp.
24/01 – P Een histologisch
preparaat
31/01 – P Preparaat
van aaltjes.
07/02 – P Cnetoïde
schubben van de zeetong (Solea
solea).
14/02 – Praktijkles:
het wetten en polijsten van
microtoommessen
21/02 – P 'Blad' van
de Japanse notenboom (Ginkgo
biloba)
28/02 – C Fotomicrografie
(met demonstratie)
07/03 – P Houtcoupes
van de laurier (Laurus nobilis)
