Hoe
verloopt het transport via de endodermis?
Graag
had ik een gedetailleerde uitleg over de manier waarop het transport van water
en ionen via de endodermis verloopt.
Leen
Van Hoecke
Antwoord:
De
endodermis vormt een eenlagige, volledig gesloten cilinder tussen aan de
ene kant de schors en aan de andere kant de centrale cilinder met het geleidingsweefsel.
Bij een jonge wortel die nog via de wortelharen water opneemt en horizontaal
vervoert is elke endodermiscel omringd door een band van Caspary die loopt
over de radiale en de dwarse wanden. Deze banden bevatten naast cellulose
ook het voor water ondoordringbare suberine (kurkstof). Dat heeft tot gevolg
dat het gehele systeem van alle banden van Caspary van alle endodermiscellen
geen transport van water met ionen via de celwanden toelaat. Via oudere
wortels wordt geen water meer uit de bodem opgenomen en daar kunnen de verdikkingen
op de celwanden van de endodermiscellen uitgebreider zijn en bijvoorbeeld
op doorsnede U-vormig.
Het
transport van water met daarin opgeloste ionen vanuit het milieu over de
wortelharen en de schorscellen tot aan de endodermis kan op twee manieren
verlopen. Ofwel gebeurt dat van cytoplasma tot cytoplasma via de plasmodesmen.
Het cytoplasma van alle cellen vormt dus een geheel dat symplast heet. Men
mag daarbij niet vergeten dat het aantal plasmodesmen zeer groot is, tot
één miljoen per vierkante mm! Het vervoer kan ook gebeuren
en is kwantitatief het grootst via de met elkaar verbonden celwanden; het
geheel van die celwanden heet de apoplast. Via de zoekmachine www. Google.com
en intikken van de term endodermis kom je op enkele webstekken waarin die
twee wegen aangeduid staan. Soms wordt evenwel een oudere wortel afgebeeld
waarbij de celwanden van de endodermiscellen volledig verdikt zijn; deze
cellen laten op geen enkele manier nog water door.
Als
het water met de erin opgeloste ionen zich via de celwanden verplaatst kunnen
deze stoffen niet dezelfde weg blijven volgen als ze aankomen bij de endodermiswanden
want het suberine van de banden van Caspary belet dat. Water en ionen zijn
a.h.w. verplicht het cytoplasma van de endodermiscellen binnen te dringen.
De
rol van de endodermis is nog niet goed gekend. Ter hoogte van de endodermiscellen
zouden drie processen plaatsvinden:
-
De
ondoorlaatbare banden van Caspary laten vermoeden dat binnen de endodermiscellen
een controle op de aard en de hoeveelheid ionen uitgeoefend wordt.
Waarschijnlijk worden dan ongewenste ionen opgeslagen in de vacuolen
van deze cellen.
-
Door
de hoge osmotische waarde van het celsap van de endodermiscellen zou water
door het osmosemechanisme aangetrokken worden vanuit de cellen en de celwanden van de schors. Alhoewel het kwantitatief grootste transport
van water plaatsvindt dankzij de transpiratie-cohesiekrachten.
-
In
de endodermis zouden ionen vanuit het cytoplasma weer in de celwanden
van de cellen van de centrale cilinder (pericykel, parenchymcellen, wanden
van jonge en dode xyleemelementen) gepompt worden, wat uiteraard energie
vereist. Een wortel zou o.m. voor die activiteit zuurstof nodig hebben.
Daardoor zou een vloeistof met een relatief hoge osmotische waarde verder
water aantrekken vanuit de schors en zo de worteldruk veroorzaken waardoor
water a.h.w. naar boven geperst wordt.
Deze
drie processen hebben nog het karakter van verder te onderzoeken hypothesen,
maar het kan geen kwaad om dat zo aan leerlingen mee te delen, integendeel
zelfs. In een in 1992 verschenen uitvoerig leerboek over plantenfysiologie
is geen meer uitgebreide uitleg te vinden. Maar voor jonge leerlingen denken
we dat deze informatie ruim kan volstaan.
Terug
naar inhoud
Hoe
giftig is de giftigste pijlgifkikker?
De pijlgifkikker
is een beestje dat via de huid het tot nu toe meest gevaarlijke gif afscheidt.
In een artikel, overgenomen uit een of andere editie van het "Guiness-book
of records (afdeling het dierenrijk) stond vermeld dat 1 exemplaar van voornoemd
kikkerbeest voldoende gif kan afscheiden om 2 200 mensen te doden. Een collega
vond dit nogal een krasse uitspraak en faxte mij een artikel waarbij de gifkwaliteit
herleid wordt tot "slechts" het doden van 10 mensen. Welke gifmenger(ster)
kan de knoop doorhakken?
Luc Heylen
Antwoord
Een uitvoerig antwoord van onze collega Frans Desfossés vind je HIER.
Terug
naar inhoud
Hoe
komt het dat bloedgroep O de meest voorkomende bloedgroep is terwijl het allel
voor bloedgroep O een recessief allel is?
Lut
De Ridder
Putte-Kapellen
Antwoord
Het
antwoord op de vraag waarom bloedgroep O, ondanks het recessief zijn van dit
gen, de meest voorkomende bloedgroep is ligt begrepen in de populatiegenetica.
De
wet van Hardy-Weinberg is hier -in uitgebreide versie- van op toepassing.
Laten
wij eerst deze regels toepassen op een eenvoudiger voorbeeld: de resusfactor.
Neem
dat 16% van de bevolking resusnegatief is en 84% resuspositief. De 16% heeft
als genotype dd. De 84% heeft als genotype Rr.
Als
de frequentie voor het allel d voorgesteld wordt door q, dan is de frequentie
voor D p en er geldt dat p + q = 1
De
frequentie voor genotype dd is dan q2, voor genotype Dd = 2pq en voor genotype DD = p2
Als
het genotype rr (resusnegatief) 16% van de bevolking beslaat geldt: q2 = 0,16 en q = 0,4
Dus
moet de frequentie voor p gelijk zijn aan 1 en q = 1 - 0,4 = 0,6
De
frequentie voor heterozygote resuspositieven Dd is dan 2pq= 2 x 0,6 x 0,4
= 0,48
De
frequentie voor de homozygote resuspositieven kan berekend worden op twee
manieren :
1)
p2 = (0,6)(0,6) = 0.36 en
2)
p2=1 - 2pq - q2 =
1 - 0,48 - 0,16 = 0,36.
36%
van deze populatie is dus homozygoot resuspositief.
Bij
het ABO-bloedgroepensysteem kan men de wet van Hardy-Weinberg als volgt uitbreiden.
- p
= frequentie voor allel A
- q
= frequentie voor allel B
- r
= frequentie voor allel O
- p
+ q + r = 1
Maar
ook (p + q + r)2 = 1 of p2 + q2
+ r2 + 2pq + 2pr + 2qr = 1
waarbij
- p2 staat voor de frequentie
van het homozygote genotype AA
- q2 staat voor de frequentie
van het homozygote genotype BB
- r2 staat voor de frequentie
van het homozygote genotype OO
- 2pq
staat voor de frequentie van het heterozygote genotype AB
- 2pr
staat voor de frequentie van het heterozygote genotype AO
- 2qr
staat voor de frequentie van het heterozygote genotype BO
Laten
wij de volgende waarden aannemen voor de Belgische populatie (er bestaan andere
tabellen) :
bloedgroep
A = 42%, bloedgroep B= 9% , bloedgroep AB = 3 % en bloedgroep 0 = 46%
Na
het doorworstelen van een kwadraatsvergelijking met discriminant komen wij
dan tot de volgende allelverdeling: p voor A = 0,26 , q voor B =0,06 en r
voor O = 0,68.
De
formules van Hardy-Weinberg gelden onder de volgende voorwaarden
1.
Er mogen geen mutaties optreden.
2.
Toevallige gebeurtenissen - bij voorbeeld de dood van enkele personen - mogen
de genfrequenties niet wijzigen. De populatie zou daarom eigenlijk oneindig
groot moeten zijn.
3.
Paringen moeten volkomen volgens het toeval gebeuren. Partnerkeuze mag dus
op geen enkele manier door het genotype worden beïnvloed. De populatie
moet panmictisch zijn.
4.
Elk genotype moet gelijke overlevings- en voortplantingskansen hebben. Er
mag dus geen selectie optreden.
5.
Er mag geen genenuitwisseling zijn met een andere populatie.
Wat
het ABO-systeem betreft is de Belgische populatie voldoende groot, het hebben
van A of B heeft geen selectief voordeel op O en de bloedgroep is wellicht
het allerlaatste wat ons bezig houdt bij het kiezen van een partner.
Als
er verschuivingen optreden in de nationale populatie dan is dat enkel het
gevolg van het feit dat wij geen gesloten populatie vormen (voorwaarde 5).
Ook op dat gebied wordt de wereld stilaan één groot dorp.
Samengevat:
De
frequentie waarmee een allel voorkomt in een populatie is dus onafhankelijk
van het al dan niet dominant zijn van dat allel. De regels van de kansberekening
zorgen ervoor dat de bestaande allelverdeling van generatie op generatie behouden
blijft, zolang er geen selectief voordeel is voor één der mogelijke
fenotypen.
Jozef Punie
Terug
naar inhoud
Komt
het vastleggen van zonne-energie door Anabaena de rijstplanten rechtstreeks
ten goede?
Met mijn leerlingen
was ik op de website van VOB de voorbeeldvragen van de olympiade aan het doornemen
en bij vraag 31 hadden ze volgende opmerking: het vastleggen van zonne-energie
door Anabaena is toch niet iets dat rechtstreeks aan de rijstplanten ten goede
komt. Of toch ?...
Cecile Vanderschaeve
(Atheneum Pitzemburg Mechelen)
Antwoord
Ter
verduidelijking nog even de vraag :
31.
Het gebruik van Anabaena (een cyanobacterie) op rijstvelden is voordelig door
- de
fixatie van atmosferische stikstof
- het
vastleggen van energie uit zonlicht
- het
in symbiose leven met de wortels van de rijstplant
Het
juiste antwoord is
- A.
alleen 1
- B.
alleen 2
- C.
alleen 3
- D.
1 en 2
Het
voorgestelde antwoord is D hoewel we in eerste instantie
natuurlijk aan A denken. Een mogelijke verklaring voor het kiezen van
D is de volgende :
Anabaena
is het klassieke voorbeeld van een stikstofbindende cyanobacterie. In rijstvelden
vormt ze vaak een associatie met Azolla, een watervaren. Anabaena bindt luchtstikstof
en vormt ammonia. Deze verbinding wordt vervolgens opgenomen door Azolla,
die de N uit deze anorganische verbinding gebruikt bij de synthese van aminozuren
en eiwitten. Na het afsterven van de varen worden deze N-verbindingen opnieuw
gemineraliseerd door micro-organismen, waarna de zo gevormde nitraten door
de rijstplanten als N-bron worden opgenomen.
Ook
het vastleggen van energie uit zonlicht (onder de vorm van energierijke verbindingen
in Anabaena) is indirect interessant voor de rijstplanten.Wanneer Anabaena
sterft wordt deze bacterie gemineraliseerd, waarbij de heterotrofe micro-organismen
die zo'n belangrijke rol spelen bij de mineralisering van Azolla, dankbaar
energie putten uit de oxidatie van de aanwezige energierijke C-verbindingen.
Doordat
dit tweede luik mij nogal ver gezocht lijkt, hebben we hier een mooi voorbeeld
van een vraag waar het niet makkelijk is een ondubbelzinnig antoord op te
formuleren...
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Wat
betekent Ether BP5?
In het labo
vond ik een fles ether waar op staat "ETHER BP5". Is er iemand die weet wat
BP5 hier zou kunnen betekenen? Hartelijk dank bij voorbaat.
grieten@skynet.be
Antwoord:
Ether
verwijst naar de grondstof ether.
PB
V verwijst naar de Belgische Farmacopee editie 5, die gebruikt wordt in de
apotheek. Dit is een boek waar onder andere scheikundige identificatieproeven
staan om een grondstof te onderzoeken op zijn identiteit, zuiverheid...
Het
is eigenlijk een farmaceutisch wetboek.
Inge
Strijbos
Terug
naar inhoud
Welk
is de meest recente indeling van de mensapen ?
Naar
ik vernomen heb zou de orang oetan in een aparte orde ingedeeld zijn. De Afrikaanse
soorten zouden wel samengebleven zijn. Onder welke namen ?
Waar
vind ik meer informatie over deze indeling ?
Jos
Punie
Antwoord
Het
is zeer onwaarschijnlijk dat de orang-oetan zou ondergebracht zijn in een
afzonderlijke orde. Immers een orde is een vrij hoge categorie. Zo heeft men
de orde der Primaten (apen), Rodentia (knaagdieren), Carnivora (roofdieren),
enz. Deze hogere classificaties zijn zuiver gebaseerd op afspraken. Enkel
de soort is min of meer duidelijk gedefinieerd en afgelijnd.
Op
dit ogenblijk gebruikt men internationaal als referentie voor de systematiek
van de zoogdieren het werk Mammal Species of the World, uitgegeven door het
Smithsonian Insti-tution en de American Society of Mamma-logists. De recentste
editie stamt uit 1993.
Hierin
is nog de zeer klassieke onderverdeling van de mensapen opgenomen.
- Familie
Hominidae
- Genus
Gorilla
- Gorilla
gorilla
- Genus
Homo
- Homo
sapiens
- Genus
Pan
- Pan
paniscus
- Pan
troglodytes
- Genus
Pongo
- Pongo
pygmaeus
Toch
al een stuk realistischer dan de vorige classificatie waarbij de mens ondergebracht
werd in een afzonderlijke familie. Nochtans weet men ondertussen dat de mens
en de mensapen zeer sterk verwant zijn aan elkaar. De verschillen tussen mens
en chimpansee liggen op het niveau van de verschillen tussen tweelingsoorten.
Het zou dan ook veel meer met de werkelijkheid overeenkomen indien de vijf
Hominidae ondergebracht werden in hetzelfde genus. Dus Homo gorilla, Homo
paniscus en Homo troglodytes. Waarschijnlijk is de orang-oetan de enige mensaap
die eventueel kan ondergebracht worden in een afzonderlijk genus. Indien het
zou gaan over ongewervelden dan had men deze stap al lang gezet. Maar ja,
de gedachte alleen al, de mens en de gorilla in hetzelfde genus!
Het
is mogelijk dat bepaalde wijzigingen in de classificatie van de zoogdieren
onvoldoende bekend zijn. De orde van de Marsupialia (buideldieren) bestaat
niet langer maar werd vervangen door zeven nieuwe ordines. Bij de Eutheria
werden de olifantsspitsmuizen onder-gebracht in de orde der Macroscelidea
en de toepajas in de orde der Scandentia.
Prof.
Dr. Erik Van der Straeten (Wilrijk)
Terug
naar inhoud
Hoe
smaakt fenylthiocarbamide?
De proef met
fenylthiocarbamide doe ik niet omdat het om een giftige stof gaat. Maar nu
vroegen de leerlingen mij tijdens de lessen genetica (zij hadden hierrond
iets gelezen in het handboek) wat de smaak is van fenylthiocarbamide ?
Kan iemand
mij dit doorgeven ? Dank U.
Anne De Vleeschouwer
Antwoord
Fenylthiocarbamide
(FTC of PTC) heeft een uitgesproken bittere smaak. Uitgebreide informatie
i.v.m. PTC vind je op een webpagina
van OMIM (Online Mendelian Inheritance in Man)
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Bij chemische
bepaling van waterkwaliteit wordt in sommige Nederlandse publicaties een onderscheid
gemaakt tussen ortho- en totaalfosfaat. Welke chemische betekenis zit er achter
deze twee termen?
Katrien en Dirk
Barbez
Antwoord
Bij de analyse
van watermonsters kan op twee manieren de hoeveelheid fosfaat worden bepaald
die in het water aanwezig is. Met de ene methode wordt de totale hoeveelheid
in het water aanwezige fosfaat bepaald. Met de andere methode wordt de hoeveelheid
fosfaat bepaald die reageert met molybdaat en een verkleuring veroorzaakt
die te meten is (J. Murphy and J.P. Riley (1962). A modified single solution
method for the determination of phosphate in natural waters. Anal.Chim. Acta,
27:31-36).
Dit laatste type fosfaat wordt reactief fosfaat of ortho-fosfaat genoemd.
Er wordt in het algemeen vanuit gegaan dat dit anorganisch fosfaat is (P.
Haygarth (1997). Agriculture as a source of phosphorus transfer to water:
sources and pathways. SCOPE Newsletter, number 21. Brussels: Scientific Committee
on Phosphates in Europe).
De hoeveelheid niet-reactief ofwel organisch fosfaat wordt berekend door van
het totaal-fosfaat (bepaald met de eerste methode) de hoeveelheid reactief
fosfaat (bepaald met de tweede methode) af te trekken. Het ortho-fosfaat wordt
gezien als de indicator voor de door menselijk handelen veroorzaakte belasting
van het grond- en oppervlaktewater.
Met vriendelijke
groet,
Margot.Groot@rivm.nl
Terug
naar inhoud
Poster
biotische index?
Om de kwaliteit
van oppervlaktewater te bepalen kan men de biotische index opsporen. Hierbij
maakt men gebruik van een tabel die blijkbaar ook op posterformaat (98 x 64
cm) bestaat. Op deze poster worden de organismen geïllustreerd door kunstige
pentekeningen. De ontwerpster is onderzoekster aan het Limburgs Studiecentrum
voor Toegepaste Ecologie (LISEC) te Bokrijk-Genk. Zijn er collega's die weten
of deze poster nog te verkrijgen is en zo ja, waar men hem kan bestellen?
Katrien en Dirk
Barbez
Antwoord
De poster van
macro-invertebraten en biotische index : die was 10 jaar terug te bekomen
door 250 fr. over te schrijven op rekening nr. 455-7140121-96 van de ontwerpster
Neven B. uit Hasselt (nadere gegevens heb ik niet).
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Afdruk
huidmondjes?
Veel collega's
kennen waarschijnlijk het experiment om een afdruk te maken van huidmondjes
van bladeren, door er collodium op te strijken en het opgedroogde collodiumvliesje
daarna los te trekken. Met deze vliesjes kan men micropreparaatjes maken waarop
de bouw van de huidmondjes duidelijk te zien is. Door plantjes in enerzijds
zeer vochtige en anderzijds zeer droge milieu-omstandigheden te plaatsen kan
men met deze methode ook de openingsgraad van de huidmondjes nagaan. Met welke
plantjes levert dit experiment goeie resultaten op?
Katrien en Dirk
Barbez
Antwoord
I.v.m. de huidmondjes
geef ik je een tip van op onze webpagina (onderde rubriek "tips") : bij het
bestuderen van de epidermislaag en huidmondjes lukt het dikwijls niet om een
vliesje los te krijgen van een blad, zonder dat de onderliggende lagen mee
afgetrokken worden. Ziehier een middel om toch op een eenvoudige manier iets
aan de leerlingen te laten zien. Als je het blad dat je gaat onderzoeken bestrijkt
met een laagje doorzichtige nagellak, eventjes wacht en dan het vliesje lak
er met een pincetje weer afneemt, kan je onder de microscoop een afdruk zien
van de epidermiscellen en de huidmondjes. Op deze manier kan je zonder veel
tijd te verliezen laten zien : onderscheid tussen één- en tweezaadlobbige
plant, verschil in aantal huidmondjes tussen boven- en onderkant van een blad
bij tweezaadlobbigen, verschil in celvorm tussen de epidermiscellen bij één-
en tweezaadlobbigen.
Een alternatieve
methode bestaat erin i.p.v. nagellak hobbylijm te gebruiken (d.i. lijm die
dient om plastieken bouwmodellen te kleven). Men brengt op de te onderzoeken
plaats een dun laagje lijm aan en laat drogen. Met doorzichtig kleefband kan
die afdruk dan verwijderd worden en geobserveerd onder de microscoop.
Materiaal dat
makkelijk kan bestudeerd worden : narcis & klimop.
Terug
naar inhoud
Een klein
vraagstukje : twee roodharigen krijgen kinderen, hoe groot is de kans dat
hun eerste kind rood haar heeft ? M.a.w. hoe erft de haarkleur over ?
Lisa Duchatelet
Antwoord
De haarkleur
wordt veroorzaakt door de afzetting van pigmenten in het haar. Hiervan onderscheidt
men twee groepen : de eumelaninen, die verantwoordelijk zijn voor de zwarte en
bruine kleur en de pheomelaninen die een rode kleur veroorzaken. De genen
die voor de vorming van deze twee types pigmenten verantwoordelijk zijn zouden
op verschillende loci gelegen zijn (zo zou het gen voor pheomelanine op chromosoom
4 liggen).
Momenteel vermoedt
men dat het gen voor rood haar autosomaal dominant is t.o.v. blond haar en hypostatisch
t.o.v. donker haar. In deze optiek zullen alleen heterozygote roodharige ouders
kinderen kunnen krijgen met blond haar. Zijn beide ouders roodharig en is
de vader of de moeder homozygoot voor de eigenschap rood haar, dan
zullen alle kinderen roodharig zijn.
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Wie
heeft informatie over determinatiewerken i.v.m. waterorganismen (flora &
fauna)?
Al een poosje
ben ik tevergeefs op zoek naar degelijke boeken (bruikbaar voor determinatie,
maar liefst met veel ruimere info) i.v.m. waterplanten en waterdieren (zowel
macro- als micro-organismen). Kent iemand interessante boeken?
Goedele Slembrouck
Antwoord
1.
-
Venen,
plassen en poelen - W. Engelhardt - Thieme
: beknopt naslagwerkje i.v.m. flora en fauna; wel goede uitleg en mooi geïllustreerd
-
Ik meen te weten dat er ook iets bestaat van uitgeverij Kosmos : "Das
Leben im Wassertropfen" (of zoiets!). Ik
heb dit rijk geïllustreerd boekje eens in mijn handen gehad en het gaf
wel goede informatie i.v.m. micro-organismen.
-
Hydrobiologie van Nederland - Dr. H. C. Redeke - De Boer (Amsterdam) : zeer uitgebreid naslagwerk
i.v.m. waterfauna en fytoplankton. Toevallig heb ik dit werk eens op de kop
kunnen tikken en met wat geluk kun je het nog terugvinden in de één
of andere universiteitsbibliotheek. Hoogst waarschijnlijk is het niet meer
te verkrijgen (mijn exemplaar dateert van 1945!)
-
Veel recenter, hoewel ook niet meer uitgegeven, zijn de Veldwerkbladen van
de werkgroep veldbiologie : "Zoet
water" en "Slikken, schorren en wad" - Uitgeverij de Nederlandse
boekhandel. (Ik heb nog exemplaren kunnen vinden bij de Slegte . Dit zijn
goede determinatiewerkjes en werkbladen voor flora en fauna.)
Verder
werden ook nog referentiewerken en determinatietabellen uitgegeven bij de
jeugdnatuurverenigingen Jeugd & wetenschap en Natuur & wetenschap.
V. Rasquin [email]
2.
Zoals in het
antwoord 1 al is gegeven is het boek venen, plassen en poelen zeer
bruikbaar. Welke boeken misschien ook wel geschikt zijn laat ik hierna weten:
- Waterplanten
en waterkwaliteit, uitgever-stichting uitgeverij Koninklijke Nederlandse
Natuurhistorische Vereniging , schrijvers Bloemendaal en Roelofs, ISBN nummer
90-5011-014-2 (1988)
- Macro-invertebraten
en waterkwaliteit, uitgever-dossiers stichting leefmilieu in Antwerpen
in samenwerking met Jeugdbond voor natuurstudie en milieubescherming (1991)
- Das leben
in Wassertropfen (mikroflora und mikrofauna des Susswassers, schrijvers
Heinz Streble/ Dieter Krauter, uitgever kosmos, ISBN nummer 3-440-05909-X.(1988)
- Libellen
en andere netvleugeligen, uitgever Elmar b.v., ISBN nummer 906120 190x
(1977)
- Vliegen
en muggen, uitgever Elmar b.v., ISBN nummer 906120 1918 (1979)
Boeken waarvan
ik zeker weet dat ze niet meer te koop zijn:
De levensgemeenschappen
van sloot en plas, uitgever wolters noordhof (1960) en
Wat vind ik
in sloot en plas, uitgever Thieme.
Hopend u hiermee
van dienst te zijn geweest. Met vriendelijke groet
Erik Rem TOA
biologie
Terug
naar inhoud
Help!
Mijn lantaarnplantje heeft kleine okselknopjes!
Wat kan er de
oorzaak van zijn dat mijn lantaarnplantje (Ceropégia woódii)
geen of slechts uiterst kleine okselknolletjes vormt, terwijl de moederplant
grote knollen vormde?
Goedele Slembrouck
Terug
naar inhoud
Kiele,
kiele, kiele... Hoe zit dat juist met dat gekittel?
Kan
iemand mij helpen met informatie over 'kriebels'? Wat zijn het, hoe komt het
dat de gevoeligheid ervoor zo verschilt en dat je jezelf niet kunt kriebelen...
Ik herinner me er onlangs iets over gelezen te hebben maar ik kan deze informatie
niet meer terugvinden. Daarom probeer ik het even via VOB.
Bedankt!
Arne
Peleman.
Antwoord
Een
antwoord op bovenstaande vraag kregen we toegestuurd van drs. Gerda
Hartman, stafmedewerker van de Informatieservice
van de Nederlandse Stichting Bio-Wetenschappen en Maatschappij.
Het
betreft het artikel "Een zinvolle schijnaanval" van Simone De Schipper in Elseviers Magazine (5 september 1998).
Gemakshalve geven wij hieronder het integrale artikel (zonder de bijgaande
illustratie)
Die
vreemde mengeling van leuk en akelig, spannend en eng, stop roepen en meer
willen, van lachen en willen dat het ophoudt. Serieus onderzoek naar kietelen
lijkt een lachertje. Wetenschappers liepen daarom altijd schoorvoetend om
het onderwerp heen, maar ze hebben zich er eindelijk aan overgegeven.
Hoe
komt het dat we lachen, ook als we het niet leuk vinden? Psychologen ontdekten
dat het een samenspel is van sociale en lichamelijke factoren. Als niet de
leukste secretaresse je zij prikkelt, maar een oude onderzoeker je voetzool
aanraakt, ga je ook lachen. Zie daar, het gelach is niet alleen van plezier.
Uit beleefdheid dan? Nee, als de onderzoeker vervangen wordt door een kietelmachine,
dan lach je net zo hard. Conclusie: het hulpeloze gelach is een mechanische
reflex die niet per se van plezier of sociaal gedrag getuigt. De rest van
het lichaam reageert zelfs alsof het in gevaar is. Spieren spannen zich, bloeddruk
stijgt, hartslag schiet omhoog, zenuwen worden gevoeliger en het lijf wringt
zich in vreemde bochten om de dader te ontwijken.
Als
zelfs een simpel apparaat zo'n sterke reflex kan uitlokken, hoe kunje dan
zo stoïcijns blijven wanneerjezelfje nek kriebelt? Sarah Blakemore (24)
en haar collega's aan het Instituut voor Neurologie in Londen besloten dit
uit te zoeken met een hersenscanner en een apparaatje op de handpalm. Wanneer
Blakemore vanuit de controleruimte het grijpertje bestuurde, werden de hersenen
van de proefpersoon niet alleen actiever in het gebied dat signalen van huidzintuigen
ontvangt, maar ook in het gebied dat wordt geassocieerd met plezier: de proefpersoon
voelt waar hij wordt gekieteld en het voelt grappig. Wanneer de persoon zélf
het apparaatje bestuurde, hadden de signalen van de huidzintuigen veel minder
effect in de hersenen. Het 'plezier'-gebied werd bovendien niet actief, een
stukje in de kleine hersenen - een bolletje net boven de nek - betrokken bij
het plannen van bewegingen, juist wél ' Blakemore en collega's veronderstellen
dat de kleine hersenen de grote hersenen waarschuwen. Als het gekietel overeenkomt
met de voorspelling, worden de grote hersenen niet extra gestimuleerd en zetten
ze geen reflex in gang. Die voorspelling is heel nauwkeurig, ontdekten de
Britten. Als het apparaatje pas eenvijfde seconde ná de opdracht bewoog,
was de reactie weer net zo groot als bij andermans gekietel.
De
kleine hersenen gooien dus roet in het eten als we onszelf willen kietelen.
Jammer, maar wel praktisch. Stel je voor dat we continu schrikken, gillen
en opspringen door eigen onbedoelde aanrakingen. Zo'n reflex komt beter van
pas bij aanrakingen van enge beestjes die je moet afschudden, of van iemand
voor wie je moet vluchten.
Lachen
en willen vluchten, die twee lichamelijke reflexen lijken zo tegenstrijdig.
Toch zijn mensen niet als enigen behept met zo'n rariteit. Ook chimpansees
krijgen het van kietelen op hun heupen. Als ze stoeien en elkaar najagen,
dan is het overduidelijk dat ze spelenderwijs leren vechten, zichzelf beschermen,jagen
en vluchten. Waarschijnlijk is kietelen ook leerzaam: snelle reacties op ongedierte
worden getraind door het kriebelen in de nek of onder de voet. Een groot 'kieteloffensief'
oefent het verweer tegen belagers of roofdieren. Kietelen is een gespeelde
aanval - let maar eens op de geluiden die de 'aanvaller' produceert.
Stoeiende
dieren, en mensen, maken elkaar met lichaamshouding en gezichtsuitdrukkingen
steeds duidelijk dat het niet menens is en dat ze het een leuk spelletje vinden.
Dat we kietelen eveneens vaak leuk vinden, en voor de zekerheid een lachreflex
hebben, heeft ons in de evolutie geholpen: de ouder wordt gestimuleerd om
het kind te kietelen - wat is tenslotte leuker dan een kind dat al gilt van
plezier alsje alleen al dreigendje vingers kromt -, het kind oefent belangrijke
reflexen en bovendien versterkt het samen lachen de band. Het moet wel duidelijk
een schijnaanval zijn, bij voorkeur van iemand die niet echt bedreigend is.
Je moeder bijvoorbeeld, of de secretaresse.
Terug
naar inhoud
Hoe
gebeurt de groei van de pollenbuis?
Pollen (stuifmeelkorrels)
zijn de mannelijke voortplantingscellen of microsporen, het mannelijke haploïde
stadium in de levenscyclus van zaadplanten.De pollenkorrel wordt omgeven door
een binnenste celluloselaag (intine) en een buitenste cutinelaag (exine).
Na de bestuiving kiemt de stuifmeelkorrel op de stempel en er wordt een stuifmeelbuis
gevormd, welke binnengroeit door de stempel en het stijlkanaal en tenslotte
het vruchtbeginsel bereikt.
Hoe gebeurt nu precies de groei van de stuifmeelkorrel? Is dat door middel
van celdeling, celrekking, of iets anders? Wat? En hoe?
Dirk Janssen
(Mol)
Antwoord
1
Uit Moderne Plantkunde
(Bossier et al.) en Atlas bij de biologie (Vogel et al.) volgend antwoord.
Nog voor de bestuiving
deelt de kern van de stuifmeelkorrel zich in een spermatogene kern (= generatieve
kern) en een buiskern (= vegetatieve kern).
Onder invloed
van het stempelvocht groeit de intine, langs een porie van de exine, uit tot
een stuifmeelbuis. De buiskern en de spermatogene kern bevinden zich steeds
vooraan in de groeiende stuifmeelbuis. De spermatogene kern deelt zich in
twee langwerpige spermakernen, die als mannelijke gameten fungeren.
Wanneer de top
van de stuifmeelbuis in de embryozak doorgroeit, worden de celwand en de buiskern
geresorbeerd (door enzymatische werking van de helpstercellen). De celwanden
van de helpstercellen en van de eicel worden eveneens opgelost. Eén
van de spermakernen dringt, langs het cytoplasma van een helpstercel, in de
eicel en gaat tegen de eicelkern liggen, waarna versmelting gebeurt en een
zygote ontstaat. De tweede spermakern versmelt met de kiemwitkern (of de twee
poolkernen). Bij de bedektzadigen gebeurt dus een dubbele bevruchting. Uit
de bevruchte eicel zal zich de nieuwe plant ontwikkelen, uit de bevruchte
kiemwitkern het kiemwit (endosperm).
Herman Snoeck
(Antwerpen)
Antwoord
2
De vraag is ongelukkig
en foutief geformuleerd: "Pollen (stuifmeelkorrels) zijn de mannelijke voortplantingscellen
of microsporen" Sinds wanneer hebben sporen een geslacht? Dit is tegen de
definitie dat het cellen zijn die niet met andere versmelten. Sticht complete
verwarring tussen gameten en sporen die bij Unief-studenten blijft doorwerken.
Betreffende het
gegeven antwoord: de boeken die geciteerd worden staan minstens 10 jaar achter.
Minstens 10 jaar geleden zijn elektronenmicroscoopfoto's verschenen van de
gameten. Daarop was duidelijk zichtbaar dat er rond die kernen een membraan
zit en een kleine hoeveelheid cytoplasma, dus dat het cellen zijn. Sindsdien
worden ook bij de bedektzadigen de gameten zaadcellen of spermacellen genoemd.
Zo staat het ook in de huidige cursussen. Bij mijn weten noemt men nog wel
het kiemwit van de bedektzadigen secundair kiemwit of endosperm (3n na bevruchting
ontstaan) en bij de naaktzadigen kiemwit of endosperm (n) dat de vrouwelijke
gametofyt vertegenwoordigt.
Jan Staes (Leuven)
Antwoord
3
Er is inderdaad veel verwarring rond deze mechanismen, maar ik denk dat de
gestelde vraag toch zinvol is: sporen versmelten inderdaad niet met elkaar
maar groeien uit tot een haploide mannelijke of vrouwelijke gametofyt (op
die manier kun je dus wel een geslacht toekennen aan een spore, wanneer er
sprake is van heterosporie). In dit geval ontwikkelt de microspore zich binnen
de pollenkorrel tot een mannelijke gemetofyt die echter maar uit één
cel bestaat, de mannelijke gameet. Dus kun je ook zeggen dat de pollenkorrel
de mannelijke voortplantingscel of gameet is. De twee fertiele kernen van
deze mannelijke gametofyt gaan dan versmelten (na uitgroei van de pollenbuis)
met de twee kernen van de vrouwelijke gameet, de eicel die gelegen is in de
vrouwelijke gametofyt. De uitgroei van de pollenbuis gebeurt niet door celdeling.
Pieter Provoost
Terug
naar inhoud
Wie
helpt me aan informatie i.v.m. een combistoof (broestoof/droogstoof)?
Ik zoek voor
het practicum microbiologie in techniek-wetenschappen een combistoof (broed-
en droogstoof) met een gunstige prijs (ongeveer 40 000 BEF?), die aan de volgende
eisen moet voldoen:
- een tijdschakelaar
- een temperatuursinstelling van 20°C tot 220°C
- een inhoud van ongeveer 40 l
- een regelbare knop voor luchtverversing
Wie heeft positieve
ervaringen met een combistoof en kan mij de volgende gegevens doorspelen:
type (+ codenummer) + firmanaam (+ adres in België)?
Lutgarde Vandensande
at lutvandensande@planetinternet.be
Antwoord:
Naar aanleiding
van de vraag van Lutgarde Vandensande over een brood- droogstoof het volgende.
Alhoewel ik hier vanuit Nederland de site bezoek heb ik bij de firma waar
ikzelf altijd mijn spullen bestel de volgende firma in Belgie doorgekregen.
de Firma Vincent Leermiddelen in Antwerpen, vanden Nestlei 32, B 2018 Antwerpen.
Misschien is het mogelijk dat u het telefoonnummer erbij zoekt en even controleert
of het klopt. Deze firma levert broed- en droogstoven van het merk Memmert
als ik goed ben geinformeerd. Het handigst is denk ik om een catalogus aan
te vragen. Hopend u voldoende te hebben geinformeerd groet ik U.
Erik Rem TOA
biologie Zevenaar (Ned.)
Terug
naar inhoud
Welke
reactie veroorzaakt de verkleuring van galappelsap bij contact met ijzer?
Inkt maken uit
galappels die groeien op eikenbladeren kan als volgt: pers het sap uit een
tiental galappels in 100 ml water. Leg daar enkele verroeste spijkers in.
Na korte tijd kleurt de oplossing diepzwart. De vloeistof is perfect bruikbaar
als inkt.
Kan iemand me
de chemische reactie bezorgen (tussen looizuren en ijzer of ijzeroxide) die
voor deze kleuromslag zorgt?
Luc Daniëls
(Mortsel)
Terug
naar inhoud
Bestaan
er pitvruchten die geen schijnvruchten zijn?
Bij de appel
en de peer neemt de bloembodem deel aan de vruchtvorming, het zijn dus schijnvruchten.
Is dit bij andere pitvruchten ook het geval ? Bestaan er dus pitvruchten die
geen schijnvruchten zijn ?
Rudy Hendrickx
Antwoord
Bij schijnvruchten
groeit niet alleen het vruchtbeginsel uit, maar ook andere (bloem)delen van
de plant nemen aan de vruchtvorming deel. Zo zijn aardbei, rozenbottel en
vijg uit de bloembodem ontstaan, de bes van de Physialis is omgeven door de
kelk, de bloemdekbladen vormen de vlezige moerbei, elzenproppen zijn schutblaadjes
en de ananas ontstaat uit vlezig geworden hoofdas, schutbladeren en bloembodems.
De geslachten
Appel, Peer, Mispel, Kwee, Krentenboompje, Lijsterbes, Vuurdoorn en Meidoorn
horen alle tot de Appelfamilie. Deze planten hebben een onderstandig vruchtbeginsel,
de bloembodem is om het vruchtbeginsel heen gegroeid en er mee vergroeid.
Hun vruchten zijn pitvruchten. De binnenste laag van de vruchtwand is vlezig
(klokhuis) of hoornig. De dikke laag van het buitenste vruchtvlees bij appel,
peer, kwee en mispel ontstond uit de bloembodem. Vele auteurs rekenen deze
vruchten niet bij de schijnvruchten, omdat bloembodem en vruchtbeginsel vergroeid
zijn en de bloembodem dus wel moet meegroeien. Indien toch, denk ik dat we
de pitvruchten van lijsterbes, krentenboompje, vuurdoorn en meidoorn geen
schijnvruchten kunnen noemen want ze hebben niet zulke dikke buitenste vruchtvleeslaag.
Hier groeit de bloembodem waarschijnlijk ook wel mee, maar waar ligt dan de
grens?
Herman Snoeck
(Antwerpen)
Terug
naar inhoud
Waar
vind ik goede foto's van de dissectie van een oog?
Het wordt steeds
moeilijker om aan ogen ( rund, varken, schaap) voor een dissectie te geraken.
Wie heeft goede foto's of kent website met goede foto's van de dissectie?
Geert Verwilligen,
Koornaarstraat 6, 9190 Stekene
Antwoord
Hieronder
heb je een tweetal webadressen waarop je de gevraagde informatie kan vinden;
op het eerste adres krijg je een video te zien van de dissectie, terwijl op
het tweede adres de dissectie stap voor stap wordt weergegeven met foto's.
Het tweede adres refereert naar een webpagina van The
Exploratorium
in San Francisco; dit is een reusachtige wetenschappelijke doe-expositie,
waar op een heldere manier kennis wordt gemaakt met vnl. biologie en fysica.
Als je ooit eens in San Francisco geraakt mag een bezoek aan dit museum niet
op je lijstje ontbreken!
http://www.exploratorium.edu/learning_studio/cow_eye/
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Hoe
(met kans op succes) het watertransport via houtvaten aantonen?
Ik slaag er maar
niet in om de geleiding van (kleur)stoffen doorheen de stengel van een bloem
d.m.v. kleurstof aan te tonen.
Ik deed pogingen
met Vlijtige Lies, Kamillebloemen, Witte Anjers, Madelieven. Ik onderwierp
hen aan biologische-, chemische-, voedingsmiddelenkleurstoffen, blauwe en
rode inkten. In "de boekskes" is het resultaat overweldigend, terwijl mijn
pogingen in het beste geval een zeer flauw kleurtje doen verschijnen op de
witte kelkblaadjes.Zelfs op de video lukt deze proef wonderwel. Toch zeker
niets in de handen en de mouwen???
Wie kan mij helpen?
Luc Heylen
Antwoord
Als
kleurstoffen gebruik je best vitale kleurstoffen die zeer goed oplossen in
water (bv. 1-procent oplossingen van methyleenblauw of eosine). Ik heb indertijd
de experimenten uitgevoerd met witte anjers en de resultaten waren duidelijk
merkbaar. Je riskeert bovendien minder problemen, wanneer je de stengel van
de anjer in de kleurstofoplossing met een scheermesje een paar cm inkort;
zo worden de houtvaten minimaal samengedrukt en verkrijg je een ononderbroken
waterketting.
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Waar
vind ik informatie over lipoproteïnen?
Micellen , chylomicronen, cholesterol, vetzuren, ……Meer en meer
stellen leerlingen specifieke vragen over voeding en gezondheid.
Waar kan ik een voor het ASO bruikbaar en goed gedocumenteerd overzichtsartikel
vinden over lipoproteïnen in ons lichaam?
Leen Van Hoecke
Antwoord
Dag Leen,
Probeer eens op
http://www.homepages.hetnet.nl/~b1beukema/lipiden2.html
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Waar
vind ik informatie over roken en nicotineverslaving?
Beste,
Ik ben op zoek naar een goed en degelijk artikel omtrent roken en nicotineverslaving,
liefst in het Nederlands, maar Engels is ook goed. Het zou een artikel moeten
zijn - als het kan met fotomateriaal (rokersvoet, zwarte longen, e.d.) - dat
'vrij volledig' is, en alle mogelijke gevolgen aanhaalt, illustreert of bespreekt
... Het moet begrijpend zijn voor gewone leerling (dus eos-niveau), maar liefst
wel vrij aangrijpend ...
Groeten
Diederik D'Hert
Antwoord
Op het net vind je heel wat informatie over roken en de gevolgen ervan. Met
de gegevens op de volgende drie sites, moet je probleemloos een degelijk artikel
kunnen brouwen, dat volledig voldoet aan jouw criteria :
http://www.stivoro.nl/nieuw.html
(Nederlands – veel informatie – minder illustraties)
http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001994.htm#visualContent
(Engelstalig, zeer uitgebreid, talrijke illustraties)
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Problemen i.v.m. het bepalen van de BOD
Geachte heer,
In het kader van GIP, geïntegreerde proef in 6 Techniek Wetenschappen
wordt de proef 'Kleinschalige waterzuivering door planten' uitgevoerd. We
volgden de werkwijze beschreven in het jaarboek 2000 VOB door Sophie De Schepper,
die hiermee de eerste prijs van de 'Dirk Frimout'- wedstrijd won. We hebben
veel problemen met het bepalen van de BOD. De oplossingen in de Winkler flessen
kleuren geel, wat vermoedelijk wijst op de aanwezigheid van dijood, maar bij
toevoeging van de zetmeeloplossing kleurt de oplossing niet blauw zodat verdere
titratie zinloos is. Meestal is er ook een neerslag die geel of roze is.
De gevolgde werkwijze was toevoeging van:
- 1 ml MnSO4 en 2 ml KOH + KI-oplossing (fixeren)
- 2 ml geconcentreerd H2S04
- 1 ml zetmeeloplossing
Zelfs bij het pas gemaakte afvalwater was er slechts 1,4 mg/l 02 aanwezig.
Er werden Winklerfiessen gebruikt van 250 ml, misschien is dit de oorzaak
van de problemen. Nergens in het werk staat het volume van de Winklerflessen
vermeld. De hoeveelheid zwavelzuur werd opgevoerd in een poging de neerslag
op te lossen; maar dit bracht geen verbetering.
Er was geen nitriet in het afvalwater; de fosfaten en nitraten waren omgezet.
Zou het mogelijk zijn om een volledige beschrijving van de proef te krijgen
of een verklaring van onze foute resultaten en werkwijze. In januari bij het
begin van de tweede trimester wordt de proef opnieuw uitgevoerd met hopelijk
betere resultaten. Zou het mogelijk zijn om tegen dan een antwoord te ontvangen.
Veel dank bij voorbaat.
Lut Doms
Kerkhofstraat 30
8800 Rumbeke
056/501390
Antwoord
Beste collega
Het mislukken
van het experiment zou wel kunnen te maken hebben met de grootte van de gebruikte
Winkler-flessen t.o.v. de hoeveelheid gebruikte reagentia. Het ontstaan van
een rozebruin neerslag bij het fixeren van het zuurstofgas is normaal (te
wijten aan de vorming van MnO2.2 H2O).
Misschien heb je meer kans op slagen, wanneer je op volgende gegevens steunt:
Materiaal
1. Voor het fixeren van O2:
- 48 % oplossing van MnSO4
- 15 % KI in een 70 % KOH-oplossing
– 5 winklerflessen van 25 ml
2. Voor het bepalen van de O2-concentratie:
- 50% H2SO4-oplossing
- 0,31 % Na2S2O3-oplossing
- buret
- 10 ml pipet
- erlenmeyer van 100 ml
- blad wit papier
Werkwijze
1. Fixeren van zuurstofgas:
vul voorzichtig elk van de 5 winklerflessen met het waterstaal
- doe in één flesje 0,1 ml MnSO4, sluit het flesje en meng zorgvuldig
- doe nu in dit flesje 0,2 ml van de basische iodide-oplossing, sluit en meng
opnieuw. Er ontstaat een rozebruin neerslag.
- in dit stadium kan het flesje bewaard worden in een koelkast tot het ogenblik
waarop de O2-concentratie zal bepaald worden.
- herhaal na 1 dag het fixeerproces voor flesje 2
- herhaal na 2 dagen het fixeerproces voor flesje 2
- herhaal na 3 dagen het fixeerproces voor flesje 3
- herhaal na 4 dagen het fixeerproces voor flesje 4
- herhaal na 5 dagen het fixeerproces voor flesje 5
2. Bepalen van de zuurstofgasconcentratie op dag 5
- voeg bij elk flesje 0,3 ml van de zwavelzuuroplossing toe en meng
- laat de stalen gedurende twee minuten staan
- indien het neerslag niet oplost, nog 0,1 ml zwavelzuuropl. toevoegen
- doe de natriumthiosulfaatoplossing in de buret
- doe 10 ml van staal 1 (van dag 1) in de erlenmeyer en voeg enkele druppels
van de zetmeeloplossing toe. Er ontstaat een blauwe kleur.
- titreer het staal met de natriumthiosulfaatoplossing totdat de blauwe kleur
verdwijnt. Dit is het best merkbaar als je de erlenmeyer op een blad wit papier
zet.
- noteer de hoeveelheid uitgelopen Na2S2O3-oplossing
- herhaal de werkwijze met nog eens 10 ml van het staal 1.
- Ga nu op dezelfde manier te werk voor de stalen, waar het O2 gefixeerd werd
op dag 2, dag 3 enz..
3. Bepalen van het zuurstofgasverbruik
- elke ml toegevoegde Na2S2O3-oplossing stemt overeen met 0,1 mg zuurstofgas
in het 10 ml staal.
- voor het bepalen van de BOD, doet men de meting gewoonlijk na 5 dagen, maar
indien na 5 dagen de zuurstofgasconcentratie niet meetbaar zou zijn, kan men
terugvallen op de andere stalen.
Hopelijk lukt
het experiment nu. Alvast veel succes!
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Is
een grote dosis glucose schadelijk/giftig?
Ik heb een aantal dagen terug ergens gelezen dat glucose in hoge concentraties
schadelijk is. Ik ben nu al een paar uur aan het zoeken maar vind het niet
meer terug.
Ik zou graag weten waarom dat zo is. Ik weet dat hoge glucoseconcentraties
leiden tot een verhoogde urineafscheiding, met overmatig vochtverlies en zoutverlies,
maar daar gaat het niet om. Glucose op zich zou in hoge concentraties schadelijk/giftig
zijn. Hoe komt dit ? Wat brengt ze teweeg ?
Groeten,
Diederik D'Hert
antwoord
glucose vormt sterke covalente bindingen met eiwitten. Dat proces heet glycatie
en gebeurt zonder tussenkomst van enzymen, wat uitzonderlijk is in biochemische
processen. Die binding gebeurt vooral op vrije aminogroepen van
naar buiten stekende aminogroepen als lysine. Deze aantasting van eiwitten
gebeurt traag. Toch kan dit in het lichaam leiden tot permanent aangetaste
eiwitten met als gevolg cristallines (eiwitten op ooglens), glycatie van eiwitten
in de myelineschede ...
meer info : natuur en techniek, 58,6 (1990)
Luc Daniëls
Bremveldlaan 29
Mortsel
Terug
naar inhoud
Invloed
van de temperatuur op het geslacht van bepaalde reptielen
Waarom zijn XYY mannen niet steriel?
Vandaag ben ik
opnieuw twee problemen tegen gekomen. Kun jij me hierbij
helpen ?
Het geslacht van een aantal reptielen wordt bepaald door de temperatuur.
Incubatie van eieren bij een lagere temperatuur levert vooral wijfjes, een
iets hogere temperatuur mannetjes. Ik ben in mijn zoektocht al zover dat er
wel degelijk XX en XY individuen bestaan, maar dat het tot expressie komen
van die mannelijke genen afhankelijk is van de temperatuur. Dus sommige
wijfjes zijn in feite niet tot ontwikkeling gekomen mannetjes. Hun gameten
moeten echter ofwel een X, ofwel een Y chromosoom bevatten. Maar wat als een
gameet van een XY-wijfje, die het Y-chromosoom draagt, versmelt met een
gameet van het mannetje die ook het Y-chromosoom draagt ? Ik vermoed dat dit
om een of andere manier niet zal optreden, maar
- gebeurt dit wel maar sterven deze zygoten af
- of is er een mechanisme die zorgt dat een XY-wijfje enkel X-gameten vormt?
- of nog iets anders ?
Tijdens de les over genoommutaties behandelde ik een aantal gevallen van
aneuploidie bij de mens:
XXX: triple X - steriel
XO: Turner - steriel
XXY: steriel
Dat bovengaande drie gevallen steriel zijn ligt voor de hand, tijdens meiose
vinden niet alle chromosomen een partner, met het mislukken van de
reductiedeling als gevolg.
Er bestaat ook
XXYY: wel vruchtbaar
XYY: wel fertiel (maar iets minder).
Hoe kun je verklaren dat XYY mannen wel fertiel zijn, er is immers een Y
chromosoom teveel, die geen homoloog vindt ....
Diederik D'Hert
Antwoord
(graag verdere reacties!)
Op onderstaande
site vind je heel wat informatie i.v.m. de invloed van de temperatuur
op de geslachtsbepaling bij sommige reptielen:
http://www.deancloseprep.gloucs.sch.uk/chelonia/testudo/articles/v2n3sex.html
Bij deze reptielen zou de geslachtsbepaling uitsluitend afhangen van de expressie
van één welbepaald gen. Zij zouden geen verschillende geslachtschromosomen
vertonen.
Een goede pagina over de menselijke geslachtschromosomen is:
http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/S/SexChromosomes.html
Informatie over diverse vormen van afwijkingen in het aantal geslachtschromosomen
vind je op
http://www.aaa.dk/TURNER/ENGELSK/DOWNLOAD.HTM
Dat XYY mannen niet steriel zijn heeft te maken met het feit dat het Y-chromosoom
geen
noemenswaardig effect heeft op de fertiliteit (dit hangt af van het X-chromosoom).
Verder heeft men ook vastgesteld dat XYY mannen niet meer XYY kinderen krijgen
dan normale mannen,
wat doet veronderstellen dat zaadcellen met een XY-combinatie niet voorkomen
(of indien dit toch het geval zou zijn, dat het X-chromosoom hierin zou geïnactiveerd
zijn?)
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Hoe
definiëren we het beste "mineralen" in de voeding?
Ik zit met een
vraag in verband met mineralen. Mineralen worden gedefinieerd als anorganische
ionen die een belangrijke functie vervullen in de stofwisseling. Hier en daar
vind ik ook dat het metaalionen zijn, maar ik vind het nogal vreemd, P en
Cl zouden dan geen mineralen zijn.
Ca2+, Na+, Cl- etc... worden allemaal als mineralen beschouwd, maar zijn polyatomische
ionen zoals NO3-, SO4 2- dit ook ? Of is het beter te stellen dat mineralen
chemische elementen zijn, die in anorganische verbindingen voorkomen ?
Groeten,
Diederik D'Hert
Antwoord
Wanneer we het over mineralen in de voeding hebben, denk ik dat het het veiligst
is te spreken van “elementen die een belangrijke rol vervullen in de
stofwisseling”. We moeten er wel bij vermelden, dat deze elementen uit
de omgeving worden opgenomen via ons voedsel en in dat voedsel voorkomen onder
de vorm van
- monoatomische ionen
- als covalent gebonden element in moleculen of in polyatomische ionen
- als component van eiwitten (denken we aan ijzer in myoglobine)
Ik zie niet direct een voorbeeld waar mineralen voorkomen in elementaire vorm.
Voor de tweede graad zal het waarschijnlijk volstaan te stellen, dat mineralen
in ons voedsel voorkomen in verbindingen.
V. Rasquin [email]
Terug
naar inhoud
Waar vind ik materiaal om bloedgroepen te bepalen?
Bij welke firma kan je anti-A en anti-B kopen voor bloedgroepbepaling? Blijkbaar is dit niet meer te verkrijgen bij de meeste firma's. Toch wil ik bloedgroepbepaling in de klas blijven doen (gezondheids- en welzijnswetenschappen); vanzelfsprekend met de juiste voorzichtigheid i.v.m. besmettingen en enkel bij leerlingen die bereid zijn het onderzoekje te ondergaan.
Luc Daniëls
Antwoord
De firma die deze antistoffen in 2006 nog verkocht was DIAMED, Hertoginstraat 82, 2300 Turnhout, tel 014 47 08 90.
Zij leveren onmiddellijk.
Lut De Ridder
